«Фарёди хомўш»

Торнигори Маликнеъмат

Хуршед дар ҷароҳати шафақ


Ба  муносибати  60-солагии  шоири  шаҳир – Қувват  Давлат

Шеъри  Қувват  Давлат  оинаи  қаднамои  тақдири  миллати  мост.  Аз  маҷмӯаи  ашъори    нав  ва  мутаассифона  охирини  ӯ  “Шаҳри  ишқ”  пайдост,  ки  Тоҷикистонро  ҳамчун  як  ҷузви  ҷаҳони  мутамаддин,  ҳамчун  зодгоҳ, маконе,  ки  он  ҷо  хуни  нофаш  рехтааст,  ситоиш  мекунад,  аз  дарду  ғами  миллат  менолад  ва  аз  шодиву  хурсандиаш  меболад. Ӯ  мегӯяд:

Тоҷикистон,

Эҳтиётат  мекунам,

Аз  ниҳолат  то  пахолат,

Аз  тагаргу  барфу  борону  шамолат…

 

Охир,  ҳар  хонандаи  закӣ  ба  осонӣ  мефаҳмад,  ки  вожаҳои  рамзии  “ниҳол”  ва  “пахол”   дар  ифодаи  шоир  “ободию  вайронӣ”- и  диёр  “тагаргу  барфу  борону  шамол”  “нируҳои  бадхоҳ”  ва “душманони  миллат”- анд,  ва  эҳтиёт  кардани  миҳан  вазифаи  муқаддаси  мову  шумост. Оваҳ,  чи  хуш  будӣ  агар  ҳар  як  фарди  тоҷик  чун  қаҳрамони  лирикии  Қувват  Давлат  Тоҷикистон-хонаи  орзӯ  ва  омоли  ҳар  тоҷикро  чунин  эҳтиёт  мекард.

Шоир  ба  эҷодиёти Ҷалолиддини  Румӣ   эҳтироми  хоса  дошт. Бинобар  ҳамин   ҳам унвони  китоби  шеърашро  ба  хотири  байти  машҳури  Румӣ;

Ҳафт  шаҳри  ишқро  Аттор  гашт,

Мо  ҳанӯз  андар  хами  як  кӯчаем.

 

“Шаҳри  ишқ” гузоштааст.  Дар  тасаввури  шоир  нотавонбинон  Рӯдакиву  Сино  ва  Айниро  бо  фитна  аз  Бухоро  ронданд.  Ин  андеша  вуқуфи  қалбии  як  нафар  шоири  ҳассос  аст,  ки  аз  умқи  дили  ӯ  мегузарад:

Ку  он  Рӯдакӣ,  ибни  Синову  Айнӣ,

Ки  бо  фитна  рондандашон  аз  Бухоро.

Душанбе,  кашидӣ  ба  бар  чун  ҷигарбанд

Ту  се  пайкари  ҷовидонро  зи  хоро.

 

“Бухоро”  ватани  аслии  ҳар  гуна  шахси  соҳибхирад  ва  “хоро”  рамзи  осебнопазирӣ  ва  ҷовидонияти  андешаву  орои  онҳост.

Яке  аз  беҳтарин  шеърҳо дар  эҷодиёти  Қувват  Давлат ин  шеъри  “Уштури  сафед” мебошад. Чунки  шоир  аз  назари  ҳақбин  ба  зарбулмасали  халқ “Уштури  сафеда  дидӣ?Не!” хадс  мезанад  ва  нуқсони  асосии  ҷомеаи  мо “нодида  гирифтани  ҳаводис”-ро  боҷуръатона  фош  мекунад:

Кӣ  дид  уштури  сафедро,

Кӣ  дид  уштури  сафеди  сап-сафедро,

Ба  рӯзи  равшане,

Зи  пеши  дидаҳои  ҷумла  мегузашт.

Бурида  роҳҳо,

Низомҳо  шикаста,

 Сабзаҳо  кашида  зери  по…

 

“Таваллуди  хуршед”  ном  дорад  шеъри  дигари  ин  маҷмӯа,  ки  бо  тасвирҳои  ҷозибу  ифоданок  воқеаҳои  нангини  дар  гузаштаи  наздик  ба  сари  миллати  мо  омадаро  тавзеҳ  додааст;

 

Ватан,  мухолифони  ту  гуфтанд,

Дар  ин  диёр  рӯз  таваллуд  нахоҳад  шуд…

 

Аммо  ба  рағми  чашми  кӯри  ҳасудон “Хуршед  дар  ҷароҳати  шафақ  аз  нав  таваллуд  гардид.”

Шеъри  “Исёни  Восеъ”  дар  намо  ишора  ба  таърихи  гузаштаи  миллати  ҷабрдидаи  мо  бошад  ҳам, аммо  дар  асл  ҳушдор  ба  дасисаҳои  имрӯз  ва  огоҳии  фардост. Ҳарчанд  шӯриши  Восеъ  дар  замони  худ   пахш  гардида  бошад  ҳам,  Восее,  ки  Қувват  Давлат  тасвир  мекунад,  ғолиб  ва  шикастнопазир  аст:

Ин  мабодо  дар  дили  худ  маҳв  бинмоӣ,

Эҳтимоли  ҷунбиши  Восеъ.

Чун  адолатро  хатар  ояд,

Нусха  гир  аз  кӯшиши  Восеъ.

 

Дар  шеъри “Маззаи  одам” шоир  бо  завқи  баланд  ва  аносири  омехта  ба  ҳиҷо  ва  танз ҳаёти  одами  имрӯзро ба  риштаи  тасвир  кашидааст,  ки  бо  ранги  парида  ва  ҷомаи  дарида аз  идора  ба  идора  медавад,  то  якаш  ду  шавад. Аммо ҳоли ӯ  мисли  занбӯри  масал  аст,  ки  забонашро  буридаанд,  то  ба  мор  хабар  набарад,  ки  дар  дунё  аз  ҳама  гӯшти  одам  ширинтар  аст, ғингос  мезанаду  чизе  гуфта  наметавонад.

Қувват  Давлат  ҳамчун  як  шоири  ҳассос  ва  ҳаммаром  бо  дарду  ғами  халқ  гоҳо чунон  ҳарф  мезанад,  ки  кас  намедонад,  бихандад  ё  бигиряд.  Масалан бо  мутолиаи    шеъри  “Кисаҳо”  ба  чунин  ҳолат  дучор  мешавем.

Кисаҳо,  эй  кисаҳо,

Кисаҳои  пиҷҷаку  палто,

 

Кисаҳои  шиму  шалвор,

Кисаҳои  дунгу  ҳамвор…

Кисаҳои ҳамчу  пистони  дамида,

Кисаҳои  холӣ  чун  машки  кафида.

Кисаҳое  дидаам  чун  ишками  пурхӯр,

Кай  шаванд  аз  тиққа  кардан  пур.

Мисли  он  ки  кас  мурад  аз  дарди  меъда,

Одамонро  моҷарои  кисаҳо  ҳам  мебарад  бар  гӯр.

Лек  ҳастанд,

Кисаҳое,  ки  дар  ӯҳо,

Мешавад  фарсуда  коғазхатти  доруҳо.

Бепулӣ  ӯро  диҳад  коҳиш.

Аз  даруни  кисаи  холӣ,

Меравад  раҳ  бо  асо  муш…

 

Ҳамчунин  дар  шеърҳои  “Хар  ва  зар”, “Бӯи  латта”  ва  “Фирор”  оҳангҳои  танзи  сиёсӣ  хеле  пурқувват  мебошад.

Қувват  Давлат    як  шоири  вораста  ва  озодманиш  аст. Вақте  ки  андешаи  ӯ  ба  баландиҳои  маънавӣ  мерасад,  суханонеро  мегӯяд,  ки  дар  аъмоқи  дилаш  тарҳрезӣ  шудаанд.  Ӯ  дар  он  ҳангом  обу  оташро  бо  ҳам  созиш  медиҳад,  табиатро  бо  …  сиёсат  ҷуфт  мекунад;

Омад  баҳор,

Дар  мағзи  об  фикри  талотум  хурӯҷ  кард,

Ба  демократии  баҳор,

Сукутбандии  диктатураи  сармо  рафт…

 

Яке  аз  беҳтарин шеъре,  ки  дар  маҷмӯаи  “Шаҳри  ишқ”  омадааст,  ин  бешубҳа  шеъри  “Ҳубоб”  аст.  Дар  он  як  воқеаи  бузурги  сиёсии асри 20 — “Афсонаи  коммунизм”  матраҳ  шудааст:

Ҳубоб  омад  ба  даъво,

Ки  обастан  бувад  аз  осмон,  инак,

 Маҳаш  наздику  гавҳар  мекунад  тавлид…

Вале  ҳайҳот

Ҳубоб,  он  пардаи  бемардумак,  аммо,

Кафиду  ҳеҷ  шуд  дар  соҳил  аз  як  санг,

Баромад  оҳи  ӯ  аз  дил,

Ба  олам  фош  шуд  сирри  ниҳони  боз  як  найранг.

 

Шеъри  “Нафрат”  як  навъ  ҷамъбасти  хасоили  иффат  ва  парҳезгории  шарқи  мусулмонист, ки маншаъ  аз  каломи  раббонӣ  дорад;

Модари  пирам  ба  гӯшти  хук  нафрат  мекунад  ҳар  дам,

Бар  табаҳкорони  деҳу  кишвару  олам.

Нафрати  ӯ  мебарорад  нук:

“Хук!”

Ин  мабодо,  ӯ  ба  хоне,

Ёбад  аз  хуке  нишоне,

Мекунад  ғавғо.

Даст  бар  дегу  табақ  ҳаргиз  намеорад,

Ҷумларо  шӯӣ  агар  дар  ҳафт  дарё.

Модари  пирам  надида  хукро  ҳаргиз,

Ҳамчунон  нафрат  кунад  ӯро.

Балки  ӯ  аз  хукии  ботини  одам  мекунад  ғурбат,

Балки  ӯ  аз  хӯкии  ботини  одам  мекунад  нафрат.

 

Дар  ибтидои  шеъри  “Барои  сулҳи  Тоҷикистон”шоир  оромона  ҳарф  мезанад  ва  ҳар  ду  ҷонибро,  ки  барои  сулҳ  талошҳо  варзидаанд,  ситоиш  менамояд:

Барои  барқарории  сулҳу  салоҳ,

Барои  осоиши  имрӯзу  пагоҳ,

Дастдиҳии  Имомалии  Раҳмон,

Раиси  ҷумҳурӣ,

Бо  устод-Саид  Абдуллоҳи  Нурӣ,

Қавӣ  бодо!

Ба  манзили  мурод

Майлашон  ҳамравӣ  бодо!

Илоҳӣ  омин!

 

Баъд  аз  он  мунтазам  шӯру  шааф,  хашму  ғазаб  ва  адовату  нафрати  шоир  нисбат  ба  душманон  ва  бадхоҳони  миллат  афзун  гардида, онҳоро  бо  гаронтарин  алфоз  накӯҳиш  мекунад;

Ҳар  кӣ  сулҳро  дар  Тоҷикистон  намехоҳад,

Сараш  шох  барорад,

Рӯяш  доғ  барорад,

Варам  аз  ҷоғ  барорад,

Тар  шавад,

Ҷар  шавад.

Пакар  шавад,

Патак  шавад.

Пачақ  шавад,

Маҷақ  шавад…

 

Ва  шоир  дар  фароварди  шеър  боз  ба  ҳолати  аввалӣ  руҷӯъ  намуда  мегӯяд;

Илоҳо,  аз  ин  диёр,

Дуди  андӯҳ  равад,

 Нури  ханда  биёяд.

Ҳазор-ҳазор  муҳоҷир,

Чу  хайли  паранда  биёяд.

Ва  сулҳ  чун  баҳори  биҳиштӣ,

Поянда  биёяд.

Омин! Бираҳматика  ё  арҳамарроҳимин!

 

Шеъри  “Асри  бист”  шеъри  фалсафии  баландғояест,  ки  дар  мазмуну  мундариҷа  аз  шеъри  “Асри  ман”-и  Мирзо  Турсунзода  болотар  меистад;

Зарраҳороро  хилқати  гурги  биёбон  додаӣ,

Катраҳоро  ваҳшати  селобу  тӯфон  додаӣ.

Тахти  паррони  балоандоз  аз  эъҷози  туст,

Тугмаеро  қудрати  мӯҳри  Сулаймон  додаӣ.

Заҳрро  дар  хилвате  ҷуфтӣ  бидодӣ  бо  шакар,

Шаҳдро  бо  заҳр  паймонҳои  пинҳон  додаӣ.

Растхези  оҳану  оташ  қиёмат  мекунад,

Фикри  эҳёи  кафи  хокам  ба  нисён  додаӣ.

Қораҳо  то  зарраҳо  дил  мезанад  бо  изтироб,

Даврро дар кашкаши  Ҳурмузду  Шайтон  додаӣ.

 

Қувват  Давлат  дар  гуфтани  ашъори  лирикӣ,  хоса  дар  иншои  ғазал  ниҳоят  чирадаст  аст.  Ба  андешаи  мо  баъди  Лоиқ  танҳо  ӯ  тавонистааст  дар  гуфтани  ин  навъи  шеър  гӯй  аз  дигарон  бубарад.  Барои  намуна  ғазалеро  бо  номи  “Гармо”  аз  ин  маҷмӯа  пешкаши  хонандагони  гиромӣ  мегардонем, ки  аз  ҳайси  тасвирҳои  ҷозиб  ва  сароҳату  малоҳати  сухан  беҳамтост.

Ҳусни  ӯро  чашми  ман  дар  хона  меҳмон  дошт,

Нармии  ӯ  гармии  реги  биёбон  дошт.

 

Нуқраи  танро  тилоӣ  карда  аз  хуршед,

Бар  навозишҳои  нур  ӯ  шона  урён  дошт.

 

 

Осмониҳои  чашмаш  авҷи  зебоӣ,

Дар  баландиҳои  ҳуснаш  барқи  тобон  дошт.

 

Қатра-қатра  пайкараш  дар  банди  зевар  буд,

Дона-дона  аз  арақ  оҳанги  борон  дошт.

 

Дар  дурахши  дидааш  алмоси  раҳзанҳо,

Дар  нигоҳи  сокиташ  ошӯби  тӯфон  дошт.

 

Тан  ба  дарёи  хурӯшон  дода  чун  моҳӣ,

Аз  ҳарири  мавҷ  домону  гиребон  дошт.

 

Офтобам  ҳамчунон  санге  сияҳ  мекард,

Рӯд  ӯро  чун  гули  савсан  ба  домон  дошт.

Январь 27, 2012 - Posted by | Cуг, Culture, Аквом, Зиндагй, Имло, Инсон, Ирфон, Кайҳон, Мастчох, Назм, Фарханг ва адабиёт, Худшиноси, Чахон, Чехрахои мондагор, Шеъри форсизабонон

Комментариев нет.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: