«Фарёди хомўш»

Торнигори Маликнеъмат

Точикон ва Точикистон аз дидгоҳи ҳамзабонон


Начми  Ковиёнй    (Афғонистон)

Точикҳо  бошандагони  бумии  сарзаминҳои  Хуросони  бузург1 ва Фарорўди  бостонй  ҳастанд. «Точикҳо  аз  замонҳои  қадим,  ки  ба  беш  аз  шаш  ҳазор  сол  мерасад,  дар  ин  сарзамин  зиндагй  мекунанд»2. Онҳо  ориёй  ҳастанд  ва  дорои  тамаддуну  фарҳанги  чандин  ҳазорсола  мебошанд.Владимир  Бартолд-ховаршиноси  шинохташудаи  рус  менависад,  ки  «Мутолиоти  мо  дар  боби таърихи  Осиёи  Миёна  нишон  медиҳад,  ки   мардуми  бумии  он  чо  ориёї  будаанд»3. Ва  «точикҳо  намояндаи  яке  аз  қадимитарин  тамаддунҳои  Осиёи  Миёна  ҳастанд  ва  қабл  аз  зуҳури  туркон  дар  ин  ноҳия  зиндагй  мекарданд»4.  Вожаи  «точик»  вожаест  бисёр  куҳан,  ки  дар  қарнҳои  пеш  аз  ҳамлаи  аъроб  ба  Хуросон  дар  забони  форсии  паҳлави  вучуд  доштааст.

Точикҳо  ба  рағми  ин, ки  густураи  марзу  буми  онҳо дар  шоҳроҳи  тардиди  халқҳо  ва  табодули  тамаддунҳо  ва  ҳамчунин  дар  гиреҳгоҳи  омезиш  ва  руёрўии  фарҳангҳо  қарор  доштааст,  тавонистанд  ҳуввияти  фарҳангй ва  забониашонро  посдорй  кунанд.  Онҳо  дар  ҳавзаи  илм  ва  адабиёт,  фарҳанг  ва  ҳунар  хадамоти  арзишманд  кардаанд  ва  дар  арсаи  сиёсату  девонсолорй  нақши  муҳиме  бозй  намудаанд.

Точикҳо  мардуми  разму  базманд. Самимият  яке  аз  вижагиҳои қобили таваччўҳи  онҳост.Дар  рўҳу  равони  онҳо  фарҳангпарварй,  дурй  аз  хушунат  чойгир  шудааст. Силоҳи  маънавии  онҳо  хирад,  фарҳанг  ва  ҳунар  аст. Рамзи  пойдори  точикон  дар  дарозои  таърих  устувории   фарҳанги  пурбор ва  адаби  забони  форсист. Точико  дар  шаклгирии  андўхтаҳои  маънавии  ҳавзаи  тамаддунии  мо  саҳм  доранд ва  ба  дунё  донишмандон,  нависандагон  ва  шоирони  барчастаеро  муаррифй  кардаанд.

Чумҳурии  Точикистон  кишварест  дар  Осиёи  Миёна. Ин  кишвар  аз  чануб  бо  Афғонистон,  аз  бохтар  бо  Узбакистон,  аз  шимол  бо  Қирғизистон  ва  аз  ховар  бо  Чин  ҳамсоя  аст.Точикистон  дар  мавзее  қарор  дорад,  ки  дар  гузашта  Роҳи  Абрешим  аз  он  чо  гузар  мекардааст.Паҳноварии  Точикистон 143100 километри  мураббаъ  аст.Точикистон  кишварест  кўҳистонй  бо  иртифое  байни  300 то 7495  болои  сатҳи  дарё  ва  сарзамине  боронхезу  дорои  манобеи  фаровони  об. Чамъияти  Точикистон  бар  асоси  саршумории  соли  2008  беш  аз  ҳафт  миллион  нафар  мебошад.Пойтахти  он-шаҳри  Душанбе. Навъи  ҳукумат-чумҳурй. Забони  расмии  он  форсй  ва  воҳиди  пули  он – сомонист. Таърих  ва  фарҳанги  Точикистон  бо  Эрон  ва  Афғонистон  муштаракии  бисёре  дорад. Нахустин  шоирони  порсизабон  аз  ин  ноҳия  ба  по  хостаанд, ба  вижа  Рўдакй,  ки  падари  щеъри  форсй  маҳсуб  мегардад. Ин  марзу  бум  бузургоне  монанди  Ибни  Сино  ва  Форобй  дар  худ  парвардааст.

Точикистон  аз  фарҳанги  Русия  таъсир  пазируфтааст,  яъне  фарҳанги  ғарб  аз  тариқи  Русия  ба  Точикистон  роҳ  ёфтааст.Дастовардҳои  точикҳо  дар  даврони  Ҳукумати  Шўравй  дар  ҳавзаи  саводомўзй,  ҳунар,  илм  ва  беҳдошт  қобили  ситоиш  аст. Дар  он  даврон  аксарияти  мардуми  точик  хондан  ва  навиштанро  фаро  гирифта,  саводнок  шуданд.Шабакаи  мадрасаҳо  то  рустоҳо  густариш  ёфт. Рушди  ҳунарҳои  мудерн  дар  Точикистон  илҳомбахш  аст  ва  имрўз    Точикистон  соҳиби  солунҳои  театр,  опера  ва  балет,  синамо,  рақс  ва  оркестри  бузурги  симфонй  ва  студияҳои  филмбардорй  мебошад. Точикистон  дорои  Академияи  Улум,  Донишгоҳҳо,  китобхонаҳои  бузург,  музейҳо  ва  бунёдҳои  модии  техникй  мебошад.

Чумҳурии  Точикистон  баъд  аз  фурўпошии  Иттиҳоди  Шўравї  дар  соли  1991  ба  унвони  як  кишвари  мустақил  по  гирифт. Таҳаввулот  дар  Точикистон  бо  тарҳи  масоили  фарҳангй  оғоз  шуд  ва  созмонҳои  тозатаъсис  дар  он  бештар  хислату  бори  фарҳангй  доштанд.

Равшанфикрони  точик  бо  эъломи  фазои  боз («перестройка»)  поени  соли  1988  масъалаи  чойгузин  сохтани  забони  миллй (форсй)  ба  чои  забони  русиро,  ки  таъкиде  буд  барои  ҳуввияти  миллии  онҳо,  матраҳ  карданд,  ки  бо  истиқболи  густардаи  мардум  рў  ба  рў  шуд.Дар  22  июни  соли  1989 «Қонуни  забон» тавассути  Шўрои  Олии  Точикистон (Парламент) ба  тасвиб  расид,  ки  ба  забони  форсй  расмият  дод. 

Точикистон  дар  даҳаи  навад  бинобар  авомили  дохилй  ва  мудохилаи   хоричй дастихуши  бўҳрон  ва  чанги  дохилй  шуд,  аммо  хушбахтона  аҳли  сиёсат  ва  нухбагони  Точикистон  бо  ёрии  чомеаи  чаҳонй  аз  тариқи  гуфтумони  миллй  бар  он  фоиқ  омаданд.Ба  рағми  ҳама  фарозу  нишебҳо низоми  сиёсии  Точикистон  як  низоми  «секулярй» боқй  монд,  ки  дар  он  ҳама  бошандагони  Точикистон  дорои  ҳуқуқи  шаҳрвандй  мебошанд. Ин  низом  аз  як  сў  танзимкунандаи  субот  ва  амнияти  Точикистон  аст  ва  аз  сўи  дигар  роҳро  барои  идомаи  раванди тачаддуд  ва  демократй,  озодии  баён  ва  андеша  боз  мегузорад.

Дар  қалби  шаҳри  Душанбе — пойтахти  Точикистон  мучассамаи  (тандиси)  бузурге  аз  ҳаким  Абулқосими  Фирдавсй-сарояндаи  «Шоҳнома» ва  тандиси  дигаре  аз  Исмоили  Сомонй-подшоҳи  порсизабони  қарни  даҳуми  милодй  ва  бунёдгузори  императории  сомонй  дар  Фарорўд  ва  Хуросонзамин  ба  унвони  намодҳои  фарҳангй  ва  сиёсии  точикҳо  барпост.  Муттасил  ба  он  дар  боғи  зебои  гули  сурх  нақшае  аз  Императории  Сомонй,  ки  аз  каронаҳои  дарёи  Хазар  то  марзи  Чин  густарда  шуда  бар  санги  мармар  тарошида  шудааст,  корест  пурмаъно  ва  зебо.

Июнь 18, 2011 - Posted by | Culture, Аквом, Афгонистон, Инсон, Интернет, Ирон, Ирфон, Кайҳон, Точикистон, Фарханг ва адабиёт, Хуросон, Чахон, Tajik language

Комментариев нет.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: