«Фарёди хомўш»

Торнигори Маликнеъмат

Фарҳанги вожаҳои роёнай فرهنگ واژه های رایانه ئ


       Истифодаи  технологияи  компютерй  ва фанноварии  иттилоот  дар  Точикистон чун  дигар  мамлакатҳои  дунё  рў ба  густариш  ниҳода,  баробари  он  корбурди  вожаҳои  нави  ихтисосии соҳаи  мазкур  низ  ривоч  меёбад. Ҳар  давлат  барои  пешрафти  чомеаи  худ  кўшиш  мекунад,  ки  забони  технологияи  навро  ба  забони  давлати  худ  наздик  гардонад  ва  барои  истифодаи  осон  аз  онҳо  барои  мардум  замина  фароҳам  оварад. Аз  тарафи  олимони  точик  дар  соҳаи  роёна  ва  фанноварии  иттилоотй  корҳое  монанди  ворид  кардани  ҳуруфи  точикй  ба  сохтори  компютер, бозии  грамматикии  «Худро  санч!»,  луғатҳои  точикй,  русй,  англиси, олмонй  ва  ғайра, баргардонандаи  ҳуруфи  кирилии   точикй  ба  форсй  анчом  дода  шудааст. Аммо  дар  бораи истифодаи истилоҳоти  точикй   дар  соҳаи  компютер ва  фанноварй  ҳарфе  нест. Ҳол  он ки  дар  Фарҳангистони  забон  ва  адаби  форсии  Чумҳурии  Эрон  гурўҳи  вожагузинии  ихтисосҳо  амал  мекунад,  ки  тайи  солҳои  1997-2006   ин  ҳайат  комёб  ба  он  шудааст,  ки  «Фарҳанги  вожаҳои  мусавваб»-ро дар  ҳудуди  зиёда  аз  даҳ  ҳазор калима  мураттаб  намуда  ба  дўстдорони каломи  форсй  эҳдо  намояд.

               Дар  такя  ба  ин  вожанома  мо  кўшиш  ба  харч  додаем,  ки  фарҳанги  мухтасари  истилоҳоти  соҳаи  компютерро  барои  истифодабарандагони  точик  омода  созем.  Ин  вожаномаи  мухтасар  мувофиқи  алифбои  чории  имрўз,  яъне  кириллй  корбаст  шуда,  ҳамчунин  дар канори  вожаи  точикй — асли  англисии  он  ва  дар  охири  шарҳи  точикй — тавзеҳи  русй ё  байналмилалии  ин  истилоҳ  низ  ба  кор  бурда шудааст,  то  дар  зеҳни  хонанда  мушкил  эчод  накунад. Дигар,  дар  фарчом  барои  истифодабарандагон  тавфиқ  таманно  дорем.

 

 Абарпайванд   /hyperlink /

Навъе пайванд,  ки  рўи  калимот ва  ашколи  як  саҳифаи Веб  дар  назар  гирифта  мешавад. Ва  ба  хонанда  имкон  медиҳад,  ки  ба  соддагй аз  як  саҳифа  ба  саҳифаи  дигар  гузарад.

 

Абарматн   /hypertext/

Матне,  ки  шомили  абарпайвандҳост  ва  ба  корбар ичозат  медиҳад,  ки  ба  осонй  аз  матне  ба  матни  дигар  биравад.

 

Абзор   /tool/

Яке  аз  гузинаҳои  тасвирй,  ки  ба  кумаки  он  метавон  ба  имконоти  ихтисосии  як  нармафзор  даст  ёфт.

 

 Аз  нав   /redo/

Яке  аз  гузинаҳои  навор,  ки  боиси  такрори  охирин  фармони  ичрошуда  мешавад. ( Повторить).

 

 Аспи  троянй /Trojan horse/

Бадафзоре,  ки  худро  нармафзори  қонунй  чилва  медиҳад. (Вирус).

 

Афзора /device/

Ҳар  дастгоҳ  ё  чизи  дигаре,  ки ба  роёна пайваст  шавад. Девайс. (Барои  мисол «модем»).

 

Афзорарон / device driver /

Чузъи  нармафзоре,  ки  додарасониро дар афзораи  чонибй  ё  иртиботй назорат  мекунад.

 

Аҳрамак /joystick/

Афзораи  ишораии  аҳраммонанде,  ки  дар  ҳама  чиҳатҳо  ҳаракат  мекунад  ва  ҳидояткунандаи  ишорагар ё  дигар  нишонаҳои  намоишй аст.(Чойстик).

Бадафзор /malicious  ware/

Нармафзоре,  ки  барои  тасаллут бар  сомонаи  омили  роёна  ё  осеб  расонидани он  бидуни  огоҳй  ё  таъбиди  корбар  ба  кор  меравад. (Масалан: Вируси  «Аспи  троянй»).

 

Барафзо /add on/

Барномае,  ки  бо  тағйири  кўчак   дар  барномаи  пешин  мўчиби  беҳбуди  он  мешавад  ва  вижагиҳои  тоза  ба  он  мебахшад.

 

Бархат /on line/

Вазъият  ё  ҳолати  васл будан  ба  роёнаи  марказй.

 

Бардор  ва  бичаспон /copi and paste/

Рўбардоркунй  аз  шайъе,  ё   матолибе  аз  як  чо  ва  гузоштани  он  дар  чои  дигар.

 

Буридан /cut/

Чудо  кардани  қитъае  аз  матн  ё  нигора  барои  ҳазф  ё  чобачоии он.(Вырезать).

 

Барномасозии  роёнай /computer  programming/

Ҳунар  ва  илму  фанни  таҳияи  барномаҳои  роёнай. (Компютерное  программирование).

 

Барномаи  зиддивирус /antivirus  sotware/

Барномае,  ки  мўҳтавиёти  диски  сахтро  чўстучў  мекунад,  то  бадафзорҳои он,  бавижа  вирусҳоро  пайдо кунад,  аз  байн  бибарад,  ё  бекор  намояд. (Барои  мисол, «Касперский» ё «Nod32»).

 

Барнамо /Banner/

Навъе  огаҳй,  ки  маъмулан  ба  сурати  мустатили  собит  дар  чойҳои  муайяне аз  саҳифаи  Веб  намоён  мешавад. (Баннер).

 

 

Бирав /go/

Яке  аз  гузинаҳои  наворабзор /tool bar/,  ки  дастури  рафтан  ба  нишонаи  таъиншударо  медиҳад.

 

Бурунбурд /export/

Яке  аз  зергузинаҳои  парванда,  ки барои  ирсоли  як  парвандаи  ҳамроҳ  бо  тағйири  қолаб аз  нармафзори  чорй  ба  нармафзори  дигар  ба  кор  меравад. (Экспорт).

 

Бурундод /output/

Иттилооти  тавлидшуда  ба  василаи  барномаи  роёнай.(Ба  истилоҳи  русй: «Выход»).

 

Буридадон /clipboard/

Парванда,  ё  бахше  аз  ҳофиза,  ки додаҳо,  пеш  аз  он  ки  дар  маҳалли  дигар  рўнавишт гарданд, муваққатан  дар  он чо  нигоҳдорй  мешаванд.

 

Бастан /close/

Яке  аз  зергузинаҳои  парванда,  ки  барои  поён  додани   кори парвандаи  чорй  истифода  мешавад.

 

Баҳрачў /exsploit/

Нармафзоре,  ки  ба  ҳифраҳои  амниятии  сомона  ё  нармафзорҳои  дигар  нуфуз  ва  аз  онҳо  истифода  мекунад.(Мисол: «Internet Exsplorer» ё «Opera»).

 

Бедиранг /realtime/

Вижагии  амалиёте  дар  як  сомона,  ки дар  он  мачмўи  замонҳои  куниш  ва  вокуниши  як  воҳиди  амалиётии  чорй  бузургтар  аз  ҳадди  аксари  таъхири  мачоз  бошад.

 

 

 

Бешина  кардан /maximize/

Табдили  андозаи  равзана   ба  бузургтарин  ҳадди  он,  ки   маъмулан  тамоми  пардаро  дар  бар  мегирад.

 

Боз  кардан /open/

Яке  аз зергузинаҳои  парванда,  ки  барои  кушодани  парвандаи  мавчуд  ба  кор  меравад.(Открыть).

 

Бибур  ва  бичаспон /cut  and  paste/

Чудо кардани  як  шайъ ё  матлаб  аз  як  чо  ва  гузоштани  он ба  чои  дигар.

 

Веббин /web  cam /

Дастгоҳи  тасвирбардорй,  ки  ба  роёна  васл   мешавад  ва  бурундоди  он  қобили дарёфт  ва  дидан  дар  муҳити  Интернет  аст. (Вебкамера).

 

Вебгоҳ /web site/

Маконе  дар  Интернет,  ки  шахс  ё  ширкате  иттилооти  худро  дар  он  қарор  медиҳад. (Вебсайт).

 

Вебнавишт /weblog/

Ёддоштҳои  шахсй  дар  муҳити  Веб  ба  тавре ки  барои  ҳамагон  қобили  дастрасй  бошад.(Веблог).

 

Вебизион / Web TV/

Сомонаи  пахши  барномаҳои  телевизионй  дар  муҳити Веб.

 

Вогард /undo/

Яке  аз  гузинаҳои  навор,  ки  боиси бекор  шудани  охирин  фармони  ичрошуда  мегардад.(Отменить).

 

Вожапардоз / word /

Нармафзори  махсуси  вожапардозй (Ворд).

 

Восит, миёно  / interface /

Марзи  муштарак  миёни  ду  ё якчанд  сомона,  ки  имкон  медиҳад  ду  сомона (инсон  ё  мошин )  ба  навҳе  бо  якдигар  муртабит  шаванд,  ки  битавонанд  бо  ҳам  кор  кунанд. (Интерфейс).

 

Вурудй /input/

Сахтафзоре,  ки  барои  вуруди  додаҳо  ба  сомона  тарроҳй  мешавад.(Вход).

 

Гап / chat /

Гуфтугўи  интернетй  миёни  ду  ё  якчанд  корбар. (Чат).

 

Гузина /menu/

Мачмўае аз  гузинаҳо. (Меню).

 

Даргоҳй /port/

Миёное  дар  роёна,  ки  метавон  афзораро  аз  тариқи бофа ба  он васл  кард. (Порт).

 

Даргоҳии  ҳамагузар /USB port /

Даргоҳие  дар  афзора  ё  роёна,  ки аз  стандарти  ҳамагузар  барои   интиқоли  додаҳо  истифода  мекунад. (Порт USB).

 

Дарунбурд /import/

Яке  аз  зергузинаҳои  парванда,  ки барои  овардани  як  парвандаи  ҳамроҳ ё тағйири  қолаб  аз  нармафзори  дигар  ба  даруни  нармафзори  чорй ба  кор  меравад. (Импорт).

 

Дарундод /input/

Интиқоли  додаҳо  ба  ҳофизаи  роёна  барои  пардозиш  ё  дастёбии  баъдй.

 

 

 

Дандони  обй /Bluetooth/

Стандарти  озод  барои  интиқол ё  ирсоли  кўтоҳбурди  ово  ва  додаҳои  рақамй,  ки  ҳамроҳ  бо  дастгоҳҳо  ва  нармафзорҳои  корбурдй  истифода  мешавад. (Блутус).

 

Додаҳо / data /

Аъдод  ва  матн  ва  монанди  он,  ки  тавон  онҳоро  ба  шакли  хосе  мураттаб  кард,  то  имкони  захирасозй  ва  пардозиши  онҳо  ба  василаи  роёна  фароҳам  шавад.

 

Забони  нишонагузории  абарматнй. ЗНАМ. /hypertext markup  language.HTML/.

Забони  барномасозии  хоси  тавлиди  сафаҳоти Веб.

 

Зермушй /mouse  pad/

Саҳифае,  ки  муши  роёна  рўи  он  ҳаракат  дода  шавад.

 

Зисттароша /biochip/

Навъе  тароша,  ки  қарор  аст  ба  чои  тарошаҳои  силисй  ба  кор  равад. Дар  мадорҳои  аслй  ин  тарошаҳо,  ки  ҳанўз  марҳалаи  озмоишро аз  сар  мегузаронанд,  аз  молекулаҳои  зинда  ё  протеинҳо  истифода  мешавад  ва  дар  натича  энергияи  масрафии  онҳо  наздик  ба  сифр  хоҳад  буд.(Биочип).

 

Исми  рамз /password/

Рамзе  барои  шиносонидани  корбар,  то  битавонад  ба  воситаи  он ба  система  ворид  гардад.(Пароль).

 

Ишорагар / pointer/

Дар  миёнои  нигораи  корбар  пайкони  кучак  ё  намоде,  ки  бо  ҳаракат  додани муш  рўи  пардаи  намоиш  ҳаракат  кунад. (Стрелка).

 

 

 

Имзои  электроникй /electronic signature/

Рамзе  муташаккил  аз  таркибе  аз нависаҳо,  ки  барои  эҳрози ҳуввияти  фиристандаи  паём  дар  мубодилоти  электроникй  ба  кор  меравад. (Электроный  подпись).

 

Ист /stop/

Яке  аз  гузинаҳои  наворабзор /tool  bar /,  ки  барои  мутаваққиф  кардани  амали  дар  ҳоли  анчом  ба  кор  меравад.

 

Интернет /internet/

Шабакаи  чаҳонии  роёнаҳои  муташаккил  аз  теъдоди  зиёди  шабакаи  роёнаии  ба  ҳам  пайваста  ва  густарда  дар  сатҳи  чаҳон.

 

Камина  кардан /minimize/

Табдили  андозаи  равзана   ба  хурдтарин  ҳадди  он.

 

Кодбанд /encoder/

Шахс,  ё  барнома, ё нармафзор, ё  дастгоҳи  табдили  иттилоот  ба  сурате  дигар  ва  бар  асоси  рамзгузории  муайян.

 

Кодкушо /decoder/

Шахс, ё барнома, ё  нармафзор,  ё  дастгоҳи мубаддалкунандаи  иттилооти  рамзбандишуда  ба  сурати  пеш  аз  рамзбандй.

 

Модем (Шакли  ихтисоршудаи  «модулятор-демодулятор). /modem/

Василае  барои  табдили  иттилооти  рақамй  ва  дугонй  ба  аломатҳои  савтию  намой  дар  хутути   телефон.

 

Муш/mouze/

Дастгоҳи  электронии  хурде, ки ба  роёна  пайваст  мешавад  ва  бо  ҳаракат  додани  он  битавон маконнаморо  рўи  сафҳаи  намоиш  чо  ба  чо  кард  ва  бо  тугмаҳои  он  ба  система  фармон  дод.

 

Навиштахонии  нурй / OCR-optical character recognition/

Мубаҳҳасе  дар  роёна,ки  ба  хондани  худкори   матни  чопй  ё  дастнавис  ва  табдили  он  ба  сурати  қобили  пардозиш  барои  роёна  мепардозад. ) ОКР.Система  распознавания  речи).

 

Намо /view/

Сурати  намоишии  саҳифаи  намоиши  шомили  равзанаҳо, гузинагон  ва  нақшакҳо.

 

Намодис /JPEG-Joint Photographic Experts Group/

Стандарти  қолаби  парванда,  алгоритми  стандарти  созмони  чаҳонии  стандарт  ва  иттиҳодияи  байналмилалии  мухобирот  барои  тасвирҳои  собит,  ки  ба  далели  қобилиятҳои  олии  фишурдасозй  бисёр  роич  аст.

 

Намово /MPEG-Moving Picture Experts Group/

Мачмўае  аз  стандартҳои  созмони  чаҳонии  стандарт  ва  иттиҳодияи  чаҳонии  мухобирот  барои  фишурдасозии  савтҳо  ва  тасвирҳои  мутаҳаррик.

 

Намоишгари  булўри  моеъ. Намоб. /LCD-liquid crystal displau/

Навъе  намошгари  муташаккил  аз  ду  варақаи  моддаи  қутбанда,  ки  маҳлули  булўри  моеъ  миёни  он  ду  қарор  дорад. ( ЖКД- Жидко-кристалный  дисплей).

 

Нармафзор /software/

Мачмўае  муташаккил  аз  барномаҳо  ва  қавоид ва  рўяҳо  ва  мустанадоти  марбут  ба  амалиёти  як  системаи  додапардозй.

 

Нақшак  /icon/

Тасвири  кучак  ба  рўи  саҳифаи  намоиш,  ки  намояндаи  шайъ  ё  барномае  бошад. (Икон).

 

Нишонй /address/

Адад  ё  намоде,  ки  макони  муайяне  аз  ҳофизаро мушаххас  кунад  ва  бо  ручўъ  ба  он  битавон  ба  мўҳтавои  он  макон  даст  ёфт.(Адрес).

 

Нишонии Веб  /URL-uniform resource  locator/

Мачмўае  аз нависаҳо,  ки  макон  ё  нишонии  муайяне  дар  интернет  ва  роҳи  дастёбй  ба  он  манбаъро  нишон  медиҳад.

 

Ово-3 /MP3-Motion Picture…3/

Алгоритми  фишурдасозии  рақамии  савт,  ки  ба  зарбҳои  фишурдасозии  12  мерасад  ва  дар  айни  ҳол  кайфияти  садоро  ҳифз  мекунад. (МП3).

 

Оғоза /home page/

Нахустин  саҳифаи  иттилооти  як  фард ё  созмон  дар  шабакаи  интернет.

 

Пайванд  додан /link/

Иртибот  додани  ду  чузъ  нармафзор  ё  сахтафзор.

 

Парванда /file/

Қолаби иборат  аз  додаҳои  муайян  дар  шакли  матн, аъдод  ва  тасвирҳо.  (Файл).

 

Подҳирз /antispam/

Мачмўаи  равишҳои    муқобила  бо  номаҳои  электроникй,  ки  бе  ичозати  шахс  ва  маъмулан  барои  эчоди  мушкил  фиристода  мешаванд. (Анти-спам).

 

Поишгар /monitor)

Дастгоҳе  барои  поидан  ва  намоиши  мушоҳидаҳои  фаъолиятҳое  дар  сомонаи  пардозишй  ба  манзури  таҳлилҳои  баъдй.

 

Равзана /window/

Маҳдудаҳои  мустатили  шакл  дар  парда,  ки  намоишгари  кори  муайяне  аст.

 

Расонандаи  хадамоти  интернетї. РХИ./Internet Service Provider.ISP./

Ширкате,  ки  дастрасй  ба  хадамоти  интернетиро  барои  корбарон  фароҳам  месозад.

 

Рахнагар /hacker/

Даст  ёфтани  ғайримачози  шахсе  ба  додаҳо, ки  маъмулан  ба  қасди  тахриб  ин  корро  мекунад.(Хаккер).

 

Резтароша /microchip/

Тарошае  дар  миқёси микроскопй. (Микрочип).

 

Ронанда /driver/

Барномае, ки  афзораро  ба  кор  меандозад  ва  ҳидоят  мекунад.(Драйвер).

 

Роёна /computer/

Дастгоҳе  барои  пардозиши  худкори  додаҳо.(Компютер).

 

Роёнаи  китобй /notebook computer/

Роёнаи  шахсии  кучак,  сабук  ва  қобили  ҳамл,  ки  маъмулан  ба  андозаи  як  китоб  бошад. /Ноутбук).

 

Сомонаи  омил /operating system/

Барномае  барои  мудирияти  бахшҳои  сахтафзорй ва  нармафзории  роёна. (Операцонная  система).

 

Сомонаи  мудирияти  додагон. СМДГ./database  management  system.DBMS/

Сомонае  барои  пуштибонй  аз  эчод  ва  дастёбй  ва  нигоҳдорй  ва  назорати  додагон  ва  тасҳили  ичрои  барномаҳои  корбурдй  бо  баҳрагирй  аз  додаҳои  ин  додагон.

 

Сахтафзор /hardware/

Куллияи  ачзои  физикии  роёна  аз қабили  бахшҳои  электроникй ва  электромагнитй монанди  тахтамадор  ва  дастгоҳҳои  чонибиву  вурудию  хуручй. (Платы  «вход»-«выход»).

 

Тахтамадор /circuit  board/

Саҳфае  аз  чинси  пластика,  ки  барои қарор  додан  ва  муттасил  сохтани  мачмўае  аз  тарошаҳо  ва  дастгоҳҳои  дигар  дар  роёна  ба  кор  равад. (Плата).

 

Тароша /chip/

Қитъаи  кучаке  аз силис  ё   мадорҳои  электрикии  мучтамаъ,  ки  дар  сохти роёна  ба  кор  равад. (Чип).

 

Тамомпарда /full screen/

Андозае  аз  равзана, ки  тамоми  пардаро фаро  мегирад. (Полный  экран).

Февраль 9, 2011 - Posted by | Имло, Инсон, Интернет, Ирон, Ирфон, Кайҳон, Мушкилот, Точикистон, Фарханг ва адабиёт, Худшиноси, Хуросон, Хучанд, Чахон, Шахсият, Iran, Pоёна, Poet, Tajik language

1 комментарий »

  1. Tashakkur baroi mavodi mufid, Khohish mekunam iqdomatonro davom bidihed, to 1 lughati purrae omoda shavad , metavonem dar maktabhoi miyona dar darshoi tekhnologiyai ittilooti istifoda burd/

    комментарий от S | Апрель 27, 2011 | Ответить


Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: