Шеъри  Қувват  Давлат  оинаи  қаднамои  тақдири  миллати  мост.  Аз  маҷмӯаи  ашъори    нав  ва  мутаассифона  охирини  ӯ  “Шаҳри  ишқ”  пайдост,  ки  Тоҷикистонро  ҳамчун  як  ҷузви  ҷаҳони  мутамаддин,  ҳамчун  зодгоҳ, маконе,  ки  он  ҷо  хуни  нофаш  рехтааст,  ситоиш  мекунад,  аз  дарду  ғами  миллат  менолад  ва  аз  шодиву  хурсандиаш  меболад. Ӯ  мегӯяд:

Тоҷикистон,

Эҳтиётат  мекунам,

Аз  ниҳолат  то  пахолат,

Аз  тагаргу  барфу  борону  шамолат…

Охир,  ҳар  хонандаи  закӣ  ба  осонӣ  мефаҳмад,  ки  вожаҳои  рамзии  “ниҳол”  ва  “пахол”   дар  ифодаи  шоир  “ободию  вайронӣ”- и  диёр  “тагаргу  барфу  борону  шамол”  “нируҳои  бадхоҳ”  ва “душманони  миллат”- анд,  ва  эҳтиёт  кардани  миҳан  вазифаи  муқаддаси  мову  шумост. Оваҳ,  чи  хуш  будӣ  агар  ҳар  як  фарди  тоҷик  чун  қаҳрамони  лирикии  Қувват  Давлат  Тоҷикистон-хонаи  орзӯ  ва  омоли  ҳар  тоҷикро  чунин  эҳтиёт  мекард.

Шоир  ба  эҷодиёти Ҷалолиддини  Румӣ   эҳтироми  хоса  дошт. Бинобар  ҳамин   ҳам унвони  китоби  шеърашро  ба  хотири  байти  машҳури  Румӣ;

Ҳафт  шаҳри  ишқро  Аттор  гашт,

Мо  ҳанӯз  андар  хами  як  кӯчаем.

“Шаҳри  ишқ” гузоштааст.  Дар  тасаввури  шоир  нотавонбинон  Рӯдакиву  Сино  ва  Айниро  бо  фитна  аз  Бухоро  ронданд.  Ин  андеша  вуқуфи  қалбии  як  нафар  шоири  ҳассос  аст,  ки  аз  умқи  дили  ӯ  мегузарад:

Ку  он  Рӯдакӣ,  ибни  Синову  Айнӣ,

Ки  бо  фитна  рондандашон  аз  Бухоро.

Душанбе,  кашидӣ  ба  бар  чун  ҷигарбанд

Ту  се  пайкари  ҷовидонро  зи  хоро.

“Бухоро”  ватани  аслии  ҳар  гуна  шахси  соҳибхирад  ва  “хоро”  рамзи  осебнопазирӣ  ва  ҷовидонияти  андешаву  орои  онҳост.

Яке  аз  беҳтарин  шеърҳо дар  эҷодиёти  Қувват  Давлат ин  шеъри  “Уштури  сафед” мебошад. Чунки  шоир  аз  назари  ҳақбин  ба  зарбулмасали  халқ “Уштури  сафеда  дидӣ?Не!” хадс  мезанад  ва  нуқсони  асосии  ҷомеаи  мо “нодида  гирифтани  ҳаводис”-ро  боҷуръатона  фош  мекунад:

Кӣ  дид  уштури  сафедро,

Кӣ  дид  уштури  сафеди  сап-сафедро,

Ба  рӯзи  равшане,

Зи  пеши  дидаҳои  ҷумла  мегузашт.

Бурида  роҳҳо,

Низомҳо  шикаста,

 Сабзаҳо  кашида  зери  по…

“Таваллуди  хуршед”  ном  дорад  шеъри  дигари  ин  маҷмӯа,  ки  бо  тасвирҳои  ҷозибу  ифоданок  воқеаҳои  нангини  дар  гузаштаи  наздик  ба  сари  миллати  мо  омадаро  тавзеҳ  додааст;

Ватан,  мухолифони  ту  гуфтанд,

Дар  ин  диёр  рӯз  таваллуд  нахоҳад  шуд…

Аммо  ба  рағми  чашми  кӯри  ҳасудон “Хуршед  дар  ҷароҳати  шафақ  аз  нав  таваллуд  гардид.”

Шеъри  “Исёни  Восеъ”  дар  намо  ишора  ба  таърихи  гузаштаи  миллати  ҷабрдидаи  мо  бошад  ҳам, аммо  дар  асл  ҳушдор  ба  дасисаҳои  имрӯз  ва  огоҳии  фардост. Ҳарчанд  шӯриши  Восеъ  дар  замони  худ   пахш  гардида  бошад  ҳам,  Восее,  ки  Қувват  Давлат  тасвир  мекунад,  ғолиб  ва  шикастнопазир  аст:

Ин  мабодо  дар  дили  худ  маҳв  бинмоӣ,

Эҳтимоли  ҷунбиши  Восеъ.

Чун  адолатро  хатар  ояд,

Нусха  гир  аз  кӯшиши  Восеъ.

Дар  шеъри “Маззаи  одам” шоир  бо  завқи  баланд  ва  аносири  омехта  ба  ҳиҷо  ва  танз ҳаёти  одами  имрӯзро ба  риштаи  тасвир  кашидааст,  ки  бо  ранги  парида  ва  ҷомаи  дарида аз  идора  ба  идора  медавад,  то  якаш  ду  шавад. Аммо ҳоли ӯ  мисли  занбӯри  масал  аст,  ки  забонашро  буридаанд,  то  ба  мор  хабар  набарад,  ки  дар  дунё  аз  ҳама  гӯшти  одам  ширинтар  аст, ғингос  мезанаду  чизе  гуфта  наметавонад.

Қувват  Давлат  ҳамчун  як  шоири  ҳассос  ва  ҳаммаром  бо  дарду  ғами  халқ  гоҳо чунон  ҳарф  мезанад,  ки  кас  намедонад,  бихандад  ё  бигиряд.  Масалан бо  мутолиаи    шеъри  “Кисаҳо”  ба  чунин  ҳолат  дучор  мешавем.

Кисаҳо,  эй  кисаҳо,

Кисаҳои  пиҷҷаку  палто,

Кисаҳои  шиму  шалвор,

Кисаҳои  дунгу  ҳамвор…

Кисаҳои ҳамчу  пистони  дамида,

Кисаҳои  холӣ  чун  машки  кафида.

Кисаҳое  дидаам  чун  ишками  пурхӯр,

Кай  шаванд  аз  тиққа  кардан  пур.

Мисли  он  ки  кас  мурад  аз  дарди  меъда,

Одамонро  моҷарои  кисаҳо  ҳам  мебарад  бар  гӯр.

Лек  ҳастанд,

Кисаҳое,  ки  дар  ӯҳо,

Мешавад  фарсуда  коғазхатти  доруҳо.

Бепулӣ  ӯро  диҳад  коҳиш.

Аз  даруни  кисаи  холӣ,

Меравад  раҳ  бо  асо  муш…

Ҳамчунин  дар  шеърҳои  “Хар  ва  зар”, “Бӯи  латта”  ва  “Фирор”  оҳангҳои  танзи  сиёсӣ  хеле  пурқувват  мебошад.

Қувват  Давлат    як  шоири  вораста  ва  озодманиш  аст. Вақте  ки  андешаи  ӯ  ба  баландиҳои  маънавӣ  мерасад,  суханонеро  мегӯяд,  ки  дар  аъмоқи  дилаш  тарҳрезӣ  шудаанд.  Ӯ  дар  он  ҳангом  обу  оташро  бо  ҳам  созиш  медиҳад,  табиатро  бо  …  сиёсат  ҷуфт  мекунад;

Омад  баҳор,

Дар  мағзи  об  фикри  талотум  хурӯҷ  кард,

Ба  демократии  баҳор,

Сукутбандии  диктатураи  сармо  рафт…

Яке  аз  беҳтарин шеъре,  ки  дар  маҷмӯаи  “Шаҳри  ишқ”  омадааст,  ин  бешубҳа  шеъри  “Ҳубоб”  аст.  Дар  он  як  воқеаи  бузурги  сиёсии асри 20 – “Афсонаи  коммунизм”  матраҳ  шудааст:

Ҳубоб  омад  ба  даъво,

Ки  обастан  бувад  аз  осмон,  инак,

 Маҳаш  наздику  гавҳар  мекунад  тавлид…

Вале  ҳайҳот

Ҳубоб,  он  пардаи  бемардумак,  аммо,

Кафиду  ҳеҷ  шуд  дар  соҳил  аз  як  санг,

Баромад  оҳи  ӯ  аз  дил,

Ба  олам  фош  шуд  сирри  ниҳони  боз  як  найранг.

Шеъри  “Нафрат”  як  навъ  ҷамъбасти  хасоили  иффат  ва  парҳезгории  шарқи  мусулмонист, ки маншаъ  аз  каломи  раббонӣ  дорад;

Модари  пирам  ба  гӯшти  хук  нафрат  мекунад  ҳар  дам,

Бар  табаҳкорони  деҳу  кишвару  олам.

Нафрати  ӯ  мебарорад  нук:

“Хук!”

Ин  мабодо,  ӯ  ба  хоне,

Ёбад  аз  хуке  нишоне,

Мекунад  ғавғо.

Даст  бар  дегу  табақ  ҳаргиз  намеорад,

Ҷумларо  шӯӣ  агар  дар  ҳафт  дарё.

Модари  пирам  надида  хукро  ҳаргиз,

Ҳамчунон  нафрат  кунад  ӯро.

Балки  ӯ  аз  хукии  ботини  одам  мекунад  ғурбат,

Балки  ӯ  аз  хӯкии  ботини  одам  мекунад  нафрат.

Дар  ибтидои  шеъри  “Барои  сулҳи  Тоҷикистон”шоир  оромона  ҳарф  мезанад  ва  ҳар  ду  ҷонибро,  ки  барои  сулҳ  талошҳо  варзидаанд,  ситоиш  менамояд:

Барои  барқарории  сулҳу  салоҳ,

Барои  осоиши  имрӯзу  пагоҳ,

Дастдиҳии  Имомалии  Раҳмон,

Раиси  ҷумҳурӣ,

Бо  устод-Саид  Абдуллоҳи  Нурӣ,

Қавӣ  бодо!

Ба  манзили  мурод

Майлашон  ҳамравӣ  бодо!

Илоҳӣ  омин!

Баъд  аз  он  мунтазам  шӯру  шааф,  хашму  ғазаб  ва  адовату  нафрати  шоир  нисбат  ба  душманон  ва  бадхоҳони  миллат  афзун  гардида, онҳоро  бо  гаронтарин  алфоз  накӯҳиш  мекунад;

Ҳар  кӣ  сулҳро  дар  Тоҷикистон  намехоҳад,

Сараш  шох  барорад,

Рӯяш  доғ  барорад,

Варам  аз  ҷоғ  барорад,

Тар  шавад,

Ҷар  шавад.

Пакар  шавад,

Патак  шавад.

Пачақ  шавад,

Маҷақ  шавад…

Ва  шоир  дар  фароварди  шеър  боз  ба  ҳолати  аввалӣ  руҷӯъ  намуда  мегӯяд;

Илоҳо,  аз  ин  диёр,

Дуди  андӯҳ  равад,

 Нури  ханда  биёяд.

Ҳазор-ҳазор  муҳоҷир,

Чу  хайли  паранда  биёяд.

Ва  сулҳ  чун  баҳори  биҳиштӣ,

Поянда  биёяд.

Омин! Бираҳматика  ё  арҳамарроҳимин!

Шеъри  “Асри  бист”  шеъри  фалсафии  баландғояест,  ки  дар  мазмуну  мундариҷа  аз  шеъри  “Асри  ман”-и  Мирзо  Турсунзода  болотар  меистад;

Зарраҳороро  хилқати  гурги  биёбон  додаӣ,

Катраҳоро  ваҳшати  селобу  тӯфон  додаӣ.

Тахти  паррони  балоандоз  аз  эъҷози  туст,

Тугмаеро  қудрати  мӯҳри  Сулаймон  додаӣ.

Заҳрро  дар  хилвате  ҷуфтӣ  бидодӣ  бо  шакар,

Шаҳдро  бо  заҳр  паймонҳои  пинҳон  додаӣ.

Растхези  оҳану  оташ  қиёмат  мекунад,

Фикри  эҳёи  кафи  хокам  ба  нисён  додаӣ.

Қораҳо  то  зарраҳо  дил  мезанад  бо  изтироб,

Даврро дар кашкаши  Ҳурмузду  Шайтон  додаӣ.

Қувват  Давлат  дар  гуфтани  ашъори  лирикӣ,  хоса  дар  иншои  ғазал  ниҳоят  чирадаст  аст.  Ба  андешаи  мо  баъди  Лоиқ  танҳо  ӯ  тавонистааст  дар  гуфтани  ин  навъи  шеър  гӯй  аз  дигарон  бубарад.  Барои  намуна  ғазалеро  бо  номи  “Гармо”  аз  ин  маҷмӯа  пешкаши  хонандагони  гиромӣ  мегардонем, ки  аз  ҳайси  тасвирҳои  ҷозиб  ва  сароҳату  малоҳати  сухан  беҳамтост.

Ҳусни  ӯро  чашми  ман  дар  хона  меҳмон  дошт,

Нармии  ӯ  гармии  реги  биёбон  дошт.

Нуқраи  танро  тилоӣ  карда  аз  хуршед,

Бар  навозишҳои  нур  ӯ  шона  урён  дошт.

Осмониҳои  чашмаш  авҷи  зебоӣ,

Дар  баландиҳои  ҳуснаш  барқи  тобон  дошт.

Қатра-қатра  пайкараш  дар  банди  зевар  буд,

Дона-дона  аз  арақ  оҳанги  борон  дошт.

Дар  дурахши  дидааш  алмоси  раҳзанҳо,

Дар  нигоҳи  сокиташ  ошӯби  тӯфон  дошт.

Тан  ба  дарёи  хурӯшон  дода  чун  моҳӣ,

Аз  ҳарири  мавҷ  домону  гиребон  дошт.

Офтобам  ҳамчунон  санге  сияҳ  мекард,

Рӯд  ӯро  чун  гули  савсан  ба  домон  дошт.

Куҳан  кунад  ба  замоне  ҳамон  куҷо  нав  буд

Ва  нав  кунад  ба замоне  ҳамон, ки  хулқон  буд.

Агар  чунин  намебуд,  ҷамъияти  башарӣ  ҳеҷ  гоҳ  пешрафт  намекард.  Ин  қонун  дар  тамоми  паҳлӯҳои  зиндагии  ҳаррӯзаи  мо,  ҳатто  дар  бахшҳои  фарҳанг  ва  ҳунари  мо низ  таъсир   дорад.

Дар  замони  худ  Борбади  Марвазӣ  бо  эҷоди  соз  ва  офаридаҳои  марғуби  мусиқии  худ  дар  олами  савту  наво  табаддулдот  ворид  намуд. Агар  ӯро  шоҳи  мусиқии  ҷаҳон  гӯем,  хато  нахоҳад  буд. Ӯ  бо  чандин  лаҳнҳои  тозаэҷоди  худ  машҳури  ҷаҳон  гардид. Аммо  мусаллам  аст,  ки  дар  ибтидои  кор  ин  офаридаҳои  Борбад  «нав»  маҳсуб  мешуданд  ва  бо  гузашти  рӯзгорон  ба  «классика»  табдил  ёфтанд.

Мусиқиҳои  халқии  «Фалак»  ва  касбии  «Шашмақом»  дар  ибтидои  пайдоишашон  «нав»  буданд  ва  табиист,  ки  бо  мурури  замон  дар  дили  мардум  ҷой  гирифтанд.

Дар  муддати  ҳафтод  соли  Ҳокимияти  Шӯравӣ вуруди  маданияти  ғарбӣ  ва  русӣ  як  амри  табиӣ  буд. Ба  ҳамин  васила унсурҳое  мисли  театр,  синамо, симфония, драма, опера,  ария,  балет  имрӯз  ба  як  ҷузви  маданияти  мо табдил  ёфтаанд,  ки  бе  онҳо  фарҳангу  ҳунари  тоҷикро  мукаммал  наметавон  шумурд.

Дар  солҳои  ҳафтодуми  асри  бист  намуди  нави  мусиқӣ –эстрада  дар  тамаддун  ва  фарҳанги  мо  шакл  гирифт. Оркестри  эстрадии  «Гулшан»  бе  қилу  қол  ба  дили  ҷавонон  роҳ  ёфт.

Ин  ҳолат  натанҳо  дар  бахши  фарҳанг  ва  ҳунар,  балки  дар  адабиёти  мо  низ  мушоҳида  мегардид. Дар  охири  қарни  19  зиёиёни  тоҷик  ҳаракати  навхоҳие  бо  номи  «ҷадидия»-ро  роҳандозӣ  карданд,  ки  минбаъд  асос  барои  таҳаавул  ва  пешрафти  ҷомеаи  мо  гардид.

Пайдоиши  намудҳои  нави  шеър  дар  адабиёти  тоҷикию  форсӣ  чун  «шеъри  озод»  ва «шеъри  сафед»  барои  бархе  аз  куҳангароён  қабулнашаванда  буд.  Ҳоло  ҳам  пайдоши  намудҳои  нави  шеър  дар  адабиёти  муосир  чун «шеъри  мудерн»  ва  «шеъри  зулол»-ро  ба  осонӣ  таҳаммул  карданӣ  нестанд.

Чун  Тоҷикистон  дар  масири  ҷаҳонӣ  шудан  қарор  дорад,  мо  агар  хоҳем,  ё  нахоҳем, мусиқии  компютерӣ,  фонограмма,  рэп  рушду  нумӯъ  хоҳад  кард.  Аз  ин  сабаб  аҳли  равшанфикрони  тоҷик,  хоса  аҳли  ҳунару  адаб  набояд,  ки  барои  онҳо  монеа  эҷод  кунанд. Балки  агар  метавонанд  барои онҳо  замина  фароҳам  оваранд.

Рэп, дар  назари  аввал, ҳарчанд  ки  як  намуди  мусиқии  омада  аз  олами  аҷнабист  ва  ба  фарҳангу  ҳунари  миллии  мо гӯё ҳеҷ  рабте  надорад, аммо  талаботи  замон  аст. Ба  маънии  томаш  рэп- як  намуди  мусиқии  иҷтимоист. Сарояндаи  рэп  ба  осонӣ  дар  он  андешаву  орои  худро  ғунҷонда  метавонад. Яке  аз  сабабҳои  асосии  дар  тафаккури  ҷавонон  роҳ  ёфтани  рэп  низ  дар  ҳамин  аст. Беҳтар  мебуд,  агар  шабакаҳои  телевизиони  тоҷик  барои  ташаккули  рэпи  тоҷикӣ  сабқатҳои  рэпсароёнро  ташкил  медоданд  ва  воситаҳои  ахбори  умум  ҳунари  рэпсароии  ҷавононро  тарғиб  менамуданд.

Нармтар  аз  сангии  ҳар  дил,

Гармтар  аз  сардии  ҳар  ҳарф.

Оламеро  шишабандон  кун,

Осиёби  умри  моро  чархгардон  кун.

Бор,  эй  барф,

То  сиёҳӣ  аз  сафедиҳои  ту  дилхун  шавад,

Об, дар  ҳар  ҷо  ки  бошад,

Қатра-қатра  ғун  шавад,

Ҷайҳун  шавад.

Бор,  эй  барф,

Якманиву  думанӣ…даҳ  ман,

Рӯяд  аз  чоки  гиребонат  гули  баҳман.

То  ки  аз  файзи  ту  гардад,

Ин  замин  монанди  гулшан.

Бор,  эй  барф,

Бар  сару  рӯи  замона,

Ҳамчуноне  дар  фасона.

То  бигӯям  дар  ҳавои  ин  тарона,

Барфиёна.

«Дам»-ро  аз  нахустин  шуморааш  хонандагон  хуш  пазируфтанд,  зеро  дар  он  маводҳои  хондании  зиёд  фароҳам  омада  буд. Дар  саҳифаи  аввалаш  акси ҳунарпешаи  мардумии  Тоҷикистон  Муродбеки  Насриддин ва  хабар  дар  бораи  баргузор  шудани  консерти  ӯ  дар  Кохи Рӯдакии  маркази  вилоят  чоп  шудааст. Ва  ҳамин  тавр,  то  охир  дар  12  саҳифа навиштаҳои  хеле  ҷолиб  аз  қабили   «Аҷина  дар Конибидом  киро ва  чаро  зад», «Тарзи  хоб  бозгӯи  шахсият  аст»  интишор  гардидаанд. Хоҳишмандон  метавонанд  барои  дастрас  намудани  ин  рӯзнома  ё  барои  обуна  шудан  ба  он  ба  нишони  зерин  муроҷиат  кунанд:     gazeta_dam@mail.ru

                                                                       Фараҳманди  Фароин

Нашнохти  маро?

Онро,  ки  сабзчароги  email-аш  ба  ёди  ту,

Аз  калби  шаб  то  ба  сахар  чашм  мезанад…

Нашнохти  маро?

Онро,  ки  даста-дастаи  гулхои  тозаро,

Чун  хадя  бар  сурогаи  ту  пуст  мекунад.

Онро,  ки  дар  харими  You Tube  чехраи  туро

Мисли  нигорхонаи  Чин  накш  мезанад.

Онро,  ки  лахза-лахзаеро  аз  хаёли  ту,

Бар  коби  калби  хеш,

Download  мекунад.

Боре  шинохти?

Нашнохти хануз…

Соати  3-и саҳари  1 август  аҳли  хонаводаи  ман  тараддуди  омодасозии  субҳонаи  рамазонй  ҳама  сари  дастархон  чамъ  омадем. Дар  обгинаҳо  шарбату  оби  сард,  ангуру  тарбуз,  шинниву  мураббо,  нонҳои  ширмол  ва  ниҳоят  қурутоби  машҳур,  ки  андарунаш  пиёз  ва  гўшти  фаровон  дорад,  фароҳам  омада, субҳона  мехўрдему  сўҳбат  мекардем. Ин  ҳама  моҳазарро  ҳамсари  ман, ки  ҳунари  бузурги  кадабонуй  дорад, муҳайё  кардааст. Модари  фарзандони  ман, дар  замонаш  аълохонтарин  духтари  синфашон  буд, аммо  шароити  деҳотро  ба  назар  гирифта  ба  хондан  нарафт  ва  умри  худро  сарфи  тарбияи  фарзандон  намуд. Ду  рўз  пештар  ҳама  якчоя  48-солагии  зодрўзашро  чашн  гирфтем. Писари  аз  ҳама  хурдии  мо, ки  13- солааст,  пурсид,  оё  боре  ҳам  рамазонро  дар  мавсими  гармо  истиқбол  кардаед,  гуфтем,  ки  «Ҳо!». Солҳои  1976-77-78  рамазон  ана  дар  ҳамин  мавсими  гармо  омада  буд. Он  вақт,  ҳарчанд,  ки  замони  шўравй буд, аммо  мардум  рўза  медоштанд. Зеро  моҳияти  ин  моҳи  муборакро  дарёфта  буданд.  Баъзан  аз  забони  куҳансолон  ин  байтҳоро  мешунавидем;

Раби  ман,  ё  раби  ман,   ё  рамазон,,

Моҳи  нав  дидаму  омад  рамазон.

Рамазон  сй  рўз  меҳмони  ман  аст,

Шабакон  ошаки  явғони  ман  аст…

Аз  мазмуни  ин  суруд  пай   бурда  завкҳо  мекардем. Фарзандон  савол  медоданд,  ки  «Оё  ин  рўза  доштан,  дар  дигар  динҳо  ҳаст?». Посух  медодем,  ки  «Бале». Аммо  дар  ислом  ин  чора  ба  шакли  пўхта  ва  муназзамшуда  барои  мўътақидон  фарз  шудааст.  «Ассувму  тасҳиҳу» гуфта  шудааст  дар  ҳадиси  набавй. Яъне,  рўза  доштан  ин  саҳеҳ  шудан-саломат  монданаст. Писари  хурдии  мо  боз  пурсид,  ки  ниятҳои  даҳан  бастан  ва  рўза  кушоданро  ба  арабй  барояшон  хотиррасон  кунем…Гуфтем,  ки  баъд  аз  саҳархурй  чунин  бояд  гуфт; «Ва  ли  савми  ғаддим  мин  шаҳри  рамазон  аллазї  фаризатан  наввайту». Ва  бегоҳ  бояд  гуфт,  ки  «Оллоҳуммма  лака  сумту  ва  бика  оманту  ва  алайка  таваккалту,  ва  ало  ризқика  афтарту». Моҳитобон  ва  Гулихандон – духтарони  мо табассумкунон гуфтанд,  ки  ин  калимаҳоро  дар  вақташ  ниҳоят  ба  мушкилй  азёд  карда  будаанд. Ногоҳ  дар  ҳамин  вақт,  яъне  соати  3-и  саҳар писарамон  Сиёвуш аз  Душанбе  занг  зада  гуфт,  ки  ў  ҳам  имсол  мисли  ҳарвақта  рўзадор  аст  ва  вуруди  моҳи  рамазонро  ба  ҳамаамон  табрик  гуфт. Мо  низ  ба  ў  офаринҳо  кардем,  ки  анъанаи  хонаводагиро  тарк  нагуфтааст. Гулихандон  бо  ифтихор  гуфт,  ки    аз  9-солагй  инчониб боре  ҳам  рўзаи  рамазонро  тарк  накардааст.Мо  ба  иродаи  ў  ҳам  таҳсин  гуфтем. Пас  дуо  карда,  якчоя  ба  сари  намоз  истодем. Чун  намози  бомдод  хонда  шуд,  ҳар  яке  пайи  коре. Ҳамсарам  мисли  ҳарвақта  пайи  нигоҳубини  гову  гўсола, Моҳитобон  дар  ўҳдааш  тарбияи  духтарчааш-Шикебо. Гулихандон – руфтурўби  саҳни  ҳавлй,  шустушўи  дегу  табақ, Маликсулаймон  аз  пайи   хондани  забони  англисй.(Ҳатто  таътил  ҳам  бошад,  ў  дар  назди  муаллимони  хусусй  мехонад).  Ва  ман  аз  пайи  дарёти  дастмузди  рўзгор…

Соати  14-и  нисфирўзй аз  шахр   ба  хона  баргаштам. Ҳаво  чунон  тасфон  аст,  ки  ҳаври  замин  ба  фазо  мепечад. Аллакай  11  соати  рўзадорй  паси  сар  шуд. Лекин  ҳалқам  қоқ,  лабҳоям  парсинг  баста  буданд. Ташнагй  азобам  медод. Сарам  дард  мекард. Аҳли  оила  вазъияти  маро  пай  бурда, гуфтанд,  ки  андаке  истироҳат  кунам. Болои  диван  дароз  кашидам. Аммо  одами  ташнаро  хоб  ҳам  намебарад…Паҳлў  мегаштам. Ниҳоят  соат  20 шуда  буд,  ки  офтоб  ғуруби  комил  кард. Сипас  намози  шомро  ба  мушкилй  хонда  ниҳоят  сари  дастархон  ба  рўзакушої  нишастем. Пас  аз  хондани  «Аллаҳумма  лака  сумту…»  ду  обгина  оби  сардро  нўшидаму  танҳо  баъд  аз  ин  адами  аташ  фурў  нишаст… Гўё,  ки  ҳеч  вақт  нагузашта  бошад, мисли  асл,  мисли  пештара  шудам.  Як  рўзи  рамазон  гузашт, битавфиқуллоҳ… 

(Эрод

         Чанде  қабл  барои  омўзгорони  мактабҳои  вилояти  Суғд  тавассути  интишороти  Камоли  Хучандй  дастуре  дастраст  гардид,  ки  «Гулчини  адаб»  номгузорй шудааст. Аммо маълум  аст, ки барои  бошитоб  ва  пурхато чоп  шуданаш касе  масъулият  ба  дўш  нагирифтааст.

         Танҳо  худи  «Гулчини  адаб»(?)  гузоштани  номи  китоб  ғалати  маҳз  аст. Ҳарчанд,  ки  муаллифон  ба  хотири  хушсадоии  ин  вожаҳо  ва  дар пайравй  ба  номи  силсилакитоби  машҳур-«Гулшани  адаб», ба  китоби  худ чунин  номгузориро  раво  дидаанд.  Мешавад,  ки  гўем:  «Гулшани  адаб»,  чунки  ба  мачоз адабро  ба  гулшане  метавон  шабоҳат  дод. Аммо  адаб  чизест,  ки  вайро  гулчин  карда  намешавад,  зеро тамомии  мафҳуми  адаб интисоб  ба  сароҳат  дорад. Номи  муаллифони  китоб  низ  нодуруст  чой  дода  шудааст. «Ёрматова».Дар  ҳуччат  шояд  номи  муаллиф  чунин  бошад. Аммо  ин  вожа  дар  асл  «Ёрмуҳаммадова»  аст. Истифодаи  ин  калима  дар  шакли  фавқ  нисбат  ба  забони  точикй  беҳурматист. Номи  муаллифи  дуюми  ин  баёз  «Мухторзодаи  С.»-яъне  Саидаҳрор, низ  ғалат чой  дода  шудааст.Зеро  мувофиқи  маъно  «Саидаҳрор  Мухторзода», ё  «Мухторзода  Саидаҳрор»  навиштан  мумкин. Агар  хоҳем,  ки  бандаки  изофиро  истифода  барем,  он  гоҳ  ба  ин  сурат: «Саидаҳрори  Мухтор»  бояд  нависем. Зеро  дар  ин  љо  бандаки  изофй  мансубиятро,  яъне  фарзанди  Мухтор  будани  Саидаҳрорро ифода  мекунад. Вақте  ки  дар  насаб  ҳиссаи «-зода» ҳамроҳ  мешавад,  масалан  «Мухторзода»,  дар  ном  бандаки  изофй  ногузир  аз  миён  мехезад  ва  шакли  саҳеҳи  ному  насаб  чунин  шаклро  мегирад; «Саидаҳрор Мухторзода»,  на  «Мухторзодаи  Саидаҳрор».

          Дар  зери  унвони  китоб  муаллифон  навиштаанд, ки «Мачмўаи  мавзуи (?) соатҳои  тарбиявй. Вақте,  ки  китоб «мачмўа»  шуд,  вай  натанҳо  як  мавзўъро,  балки  мазўъҳои  зиёдеро  бояд  дар  бар  гирад. Аз  ин  рў  бояд  ба  чои  «мавзўи(?)» «мавзўҳои»  навишта  шавад.

Шеърҳое,  ки  дар  ин  китоб  аз  бузургони  адаб  оварда  шудаанд,  саросар  пурхато  ва  беислоҳ  интишор  гардидаанд.Дар  саҳифаи  6  байте  аз  Ҳоқонй  ба  ин  шакл:

Ба  саломи  чарб,  эй  чон,  бинвоз (?)  чони  моро,

Ба  саломи  хушк  хуш  кун  дили  нотавони  моро.

омадааст,  ки  дар  он  вожаи  «бинвоз»  бояд  ба  тарзи  «бинавоз»  ояд,  то  вазни  арўз  дар  мисраҳо  риоя  шавад.

Байти  саҳифаи  9  чунин  ногувору  ноҳамвор  чоп  шудааст;

Сафобахшу  гавҳарфишон- Точикистон,

Саофобахши(?)  рўи  чаҳон – Точикистон…

Дар  байти аввали шеърпораи саҳифаи 11  аз чониби  муаллифон  павандаки  «ки» бемавқеъ  ба  шеър  ворид  карда  шудааст,  ки  дар  натиља  вазни  шеър  вайрон  ва  ҳусни  шеър  костааст:

Сулҳ  баҳорест,  ки(?)  баҳор  оварад,

Равнақу  шодию  барор  оварад…

Байти  дуюми  шеъри  саҳифаи  13:

Монанди(?)  кулвори  Қосид(?)  ҳар  субҳ,

Холи(?) шаваду  ба  халқ инъом  орад.

Бояд  чунин  навишта  шавад;

Монандаи  кулвори  қосид  ҳар  рўз,

Холй  шаваду  ба  халқ  инъом  орад.

Дар  саҳифаи  15  рубоии  машҳури  Чалолиддини  Балхиро  бо  таҳрифи  куллии  нозебо  чунин  навиштаанд;

Хоҳи(?)  , ки  ҳамеша  шоду  хандон(?)  бошй,

Ҳар  чо  ки  рави(?)  азизу  меҳрубон(?)  бошй.

Покиза шаву  рост  бизй,  илм  омўз,

Точи  сари(?)  наберагони  одам(?)  бошй.

Аммо  ҳама  медонад, ки  шакли  саҳеҳи  рубой  чунин  аст:

Ҳоҳй,  ки  ҳамеша  шоду  хуррам  бошй,

Ҳар  чо, ки  равй  азизу  маҳрам  бошй.

Покиза  шаву  рост  бизй,  илм  омўз,

То  точи  наберагони  Одам  бошй.

Ҳамин  тавр  дар  байти  саҳифаи  15  ба  чои  «оварам»-«овардам», дар  байти  охирини  ҳамин  саҳифа  ба  чои «ватанем»-«бандаем»,  дар  байти  саҳифаи  27- Носири  Хисрав  ба  чои «растагорй»-«ростакорй»,  дар  байти  саҳифаи  30-и Саъдии  Шерозй  ба  чои  «дар  гулбуни»- «даргулбини»,  дар  байти  саҳифаи  40  ба  чои  «баҳравар»-«баҳравард»,  дар  байти  саҳифаи  113  ба  чои  «салсабил»-«солсабил»  ва  ба  ин  монанд  даҳҳо  хатоҳои  зиёде  қариб  дар  ҳар  банд  шеър  ва  дар  ҳар  як  сатр  вомехўрад,  ки  чои  афсўс  аст. Ачиб  он  аст,  ки  калимаи  « салсабил»-ро  дар  ду  чой  навиштаанд ва  дар  ҳар  ду  дафъа  онро  «солсабил»  овардаанд. Дар  баъзе  маврид  шеърҳоро,  ё  соддалавҳона  навиштаанд,  ё  бесаводона  таҳрир  кардаанд, ки ҳангоми  хондан  хандаи  кас  меояд. Масалан  дар  саҳифаи  112  байтеро  чунин  навиштаанд;

Дўстй  ҳаргиз  накун  бо  бодахўр,(?)

Аз  чунин  кас  хешатро(?)  дур  дор.

Дар  асл  бошад  байт  чунин  намуд  дорад:

Дўстй  ҳаргиз  накун  бо  бодахор,

Аз  чунин  кас  хештанро  дур  дор.

Ё  бигирем  байтеро  бо  чунин  хандаоварй  дар  саҳифаи  110;

Чавоҳирпартоеро(?)  «ноз»(?) карданд,(?)

«Бузургон»  номи  ўро  «нос»(?)  карданд.

Илоҳо  гум  шавад  номи  «бузургон»,

Даҳону  мўйлаб  ифлос  кардан.(?)

Лекин  шахсони  огоҳ  медонанд,  ки  ин  шеър  аслан  чунин  аст:

Бузургон  номае  оғоз  карданд,

Чавоҳирпораеро  нос  карданд.

Илоҳй,  гум  шавад  номи  бузургон,

Даҳону  мўйлаб  ифлос  карданд.

Шеъри  машҳури  Турсунзодаро  бинед,  ки  чи  аҳвол  дорад:

Чашмаи  илҳоми  (?)  халқ  асту  бас,

Халқи  машҳури  чаҳонро  гум  макун.

Зинати (?) боғ  аз  гули  хандон  бувад,

Мисли  гул  хандаи  гулонро (?)  гум  макун.

Аз  ин  ҳам  дида  дар  ин  китоб  ашъори  таҳрифшудаю  хандаоваргардидаи    бузургон(!) хеле  зиёд  аст. Агар  бовар  накунед,  ин  китобро  дарёбед  ва  бозавқ  мутолиа  намоед. Гумон  мекунам,  ки  на  кам  аз  як  асари  ҳачвй  «илҳоми  маънавй»  хоҳед  гирифт.

Инак,  дар  поён  вижвижи  вожаҳои  тумтароқро  тамошо  кунед;  маъшуботҳои  спиртй (113), пачмурда (112), саҳначабоб (110), Мария  Складовская (107), полони  алфашуъоҳо (107), Қурума (85), Яхшикул (85), Қизирбот (85), нақди  Анзоб (14), муходаи  Шанхай (13), метарастад (13), ҳукумфармо (13), варзишию  спортй (12), кувота (12), додаданд, боистеъдоддор (12), чаванон (10),  феврлвл (10), масоили  истеҳсолй (10),хештаншиносй ва  худшиносй (8)…дарсҳои  фаннй (Пешгуфтори  муаллифон).

Вой  бар  ҳоли  забони  точикй,  ки  агар  ин  беҳурматиҳо  аз  чониби  мутахассисони  маркази  такмили  ихтисос  рў  зада  бошанд,  на  аз  чониби  ашхоси  тасодуфию  бесавод.

Акнун  мегузарем  ба  қисмати  авчи  бемантиқии  каломи  номавзун,  ки  аз  аввал  то  ба  охири  китоб  вучуд  дорад:

«Дар  натича,  солҳои  охир  баъзе (?)  аз  наврасону  чавонон  оддитарин  нуқтаҳои (?) одобу  ахлоқро  фаромўш  кардаанд(?) (Дар  пешгуфтор).

«Мазмуни (?) мачмўа ба  шароити  чумҳурй (?)  мувофиқ  карда  шудааст.(Пешгуфтор).

Гулчини  адаб (?) барои  роҳбарони  синф  ҳамчун  дастури  ёридиҳанда (?)  мебошад. Омўзгорон  низ  метавонанд  аз  ин мачмўа  ҳамчун  маводи  иловагй (?)  дар  дарсҳои  фанни (?) истифода  намоянд.(Пешгуфтор).

Истиқлолият  9 сентябри  соли  1991  дар  харитаи  дунё (?)  давлати  мустақилу  соҳибихтиёр  арзи  вучуд  кард. (?) (Саҳифаи  8,  сархати  охир).

Президент – тачассуми  Сарқонун, Сарқонун – тачассуми  Президент(?) (Саҳифаи  10, сархати  аввал).

Солҳои минбаъда,  яъне  соли (?) 2005-2015-ро (?)  солҳои  амалиёти  оби  тоза (?) пазируфта  шуд. (Сархати пеш  аз  аввали саҳифаи 14).

Нақди (?)  Анзоб  аз  ин  падидаҳост. (Охири сархати 5-и саҳифаи  14).

Насли  наврас  амиқтар  дарк  кардани (?) Истиқлолияти  миллиро  эҳсос  менамояд. (?) (Сархати  дуюми  саҳифаи  15).

Дар  дониш  фиребро  ба  кор  набаред… (Сархати  аввали  саҳифаи  19).

Садаи (?)  асри  14  дар  мадраса  ба  андозаи  сангҳои  бузурги «Қуръон»-и Шариф (?)  вучуд  дорад. (Сархати  пеш  аз  охири  саҳифаи 50).

Адаб  шарафи (?)  одамй  буда,  риштаҳои  меҳру  муҳаббати  одамонро  мустаҳкам  гардонида (?)  ба  шукўҳ  меояд (?) (Сархати  охири  саҳифаи  55).

Дар  шаҳри  Маккаи  Мукаррама ба  чузъ (?)  оби  муқаддаси  зам-зам (?)  дигар  ягон  манбаи  об  вучуд  надорад (?) (Миёнаи  сархати аввали  саҳифаи  84).

Экология  чист  ва  кай  ба  вучуд  омадааст? (?) (Саҳифаи  94).

Мазмуни  экологияро (?) соли  1866  олими  немис  Э.Гоккел  пешниҳод  кардааст. (Саҳифаи  94).

Оксидҳои  нитроген  ва  сулфар (15-20 рўз),  дар  ин  муддат   то  масофаи  1000 км. ҳаракат  карда  метавонанд. (Охири  сархати  дуюми  саҳифаи 95).

Олимон  муайян  кардаанд,  ки   ҳар  сол  ба  атмосфера…250 млн   тонна  кафкобаҳо (?)  партофта  мешавад. (Аввали  сархати  сеюми  саҳифаи  95).

Дарёи  Оейн,  ки  тарчумааш  «шаффоф»  аст,  ҳар  сол  ба  баҳр  24 млн тонна  ҳархела  партоваҳоро (?)  мебарад.(Сархати  охири  саҳифаи  95).

Дар  дарёи  Тензе  аз  ифлосии  об  ва  ҳосилшавии  кафкҳои  зиёд  ҳамаи (?)  ҳайвонҳои  зери  оби (?)  вафот  карданд. (Сархати  аввали  саҳифаи  96).

Олимон  муайян  кардаанд,  ки дар  таркиби  об  хок (?)  ва  бисёр  заҳру  химикатҳо(?)  мавчуд  аст.(?) (Аввали  сархати  дуюми  саҳифаи  96).

Дар  кўчаҳо  партофтани  поруҳои  минералй (?)  ҳам  як  воситаи  ифлосшавии  муҳити  атроф  аст,  аммо  роҳи  пешгирии  он (?) танҳо  аз  тарафи  хочагй  чудо  кардани  техника (?)  ва ба  саҳро  кашонидани  он (?) мебошад. (Сархати  панчуми  саҳифаи  96).

Ба  гуфти  олим  Ч.Нехру «Агар  ҳайвоноту  паррандагон  аз  байн  раванд,  ҳаёт  якбора  берангу  маҳзун  хоҳад  гашт». (Сархати  чоруми  саҳифаи  97).

Рўз  аз  рўз   аз  сабаби  вайрон  кардани қоидаҳои  табии(?)  дар  рўи  чаҳон  то  бора(?)  ҳайвонот  ва  паррандаҳо  нобут (?)  шуда  истодааст.(Сархати  панчўми  саҳифаи  97).

Беморонро  бо  се  роҳ-сухан,  теғ(?)  ва  ҳабобҳо (?)  табобат  карда  мешавад. (Сархати  аввали саҳифаи  105).

Ба  бемор  бе  маслиҳати  табиб  ҳар  чиро (?)  додан (?)  лозим  нест.(Сархати  дуюми  саҳифаи  105).

Дар  рўи  замин  тақрибан 40%   одамони  калонсол (?) тамоку  мекашанд. (Сархати  сеюми  саҳифаи 109).

Мазмуни  шеъри  пешниҳодшударо  саҳначабоб (?)  намоед. (Саҳифаи  110).

Як  қисми  чавонон  ва  калонсолон  нос  мекашанд,  ки  он  омехтаи хокистару  тамоку,  оҳаку  ҳархела  равғанҳо (?)  мебошад. (Саҳифаи  110).

Олимон  исбот  намуданд,  ки одамони  носкаш  аз  касалии  дандон  то  ба  касалии  саратон  гирифтор  мешаванд. (Саҳифаи  110).

Суханвари  мумтоз, алломаи  Машриқзамин – Муҳаммад  Иқболи Лоҳурй, бо  он,  ки  дар  шоҳроҳи  сухани  форсй  раҳнаварди  собитқадаме  буд, аммо  ба  хотири  эҳтироми  нухбагони  сухани  форсй  ҳамеша  дар  ҳадди  эҳтиёт  гом  фаро  мегузошт,  ки  мабодо  костие  аз  гуфтаҳояш  сар  назанад.  Ба  ҳамин  хотир  рўҳи  бузургвори  сухани  форсй – Низомиро  ба  имдод  хонда  гуфта  буд,  ки  «Маро  аз  мантиқ  ояд  бўи  хомй». Аммо  моро  чй  расида  ва  кй  ичозат  дода,  ки  чуръат  намоему  худро  дар  сафи  ин  бузургон  «гузорем»  ва  гўем,  ки  мо  ҳам  китоб  навиштаем. Лоақал,  агар  боре  ҳам  навишта  бошем,  аз  назари  аҳли  савод  гузаронем, то  бошад,  дағалгўиҳои  худро  суфта  карда  бошем. Хоса  агар  он  китоб  ё  дастур  барои  омўзгорон (!)  бошад.

Начми  Ковиёнй   

Точикҳо  бошандагони  бумии  сарзаминҳои  Хуросони  бузург¹ ва Фарорўди  бостонй  ҳастанд. «Точикҳо  аз  замонҳои  қадим,  ки  ба  беш  аз  шаш  ҳазор  сол  мерасад,  дар  ин  сарзамин  зиндагй  мекунанд»². Онҳо  ориёй  ҳастанд  ва  дорои  тамаддуну  фарҳанги  чандин  ҳазорсола  мебошанд.Владимир  Бартолд-ховаршиноси  шинохташудаи  рус  менависад,  ки  «Мутолиоти  мо  дар  боби таърихи  Осиёи  Миёна  нишон  медиҳад,  ки   мардуми  бумии  он  чо  ориёї  будаанд»³. Ва  «точикҳо  намояндаи  яке  аз  қадимитарин  тамаддунҳои  Осиёи  Миёна  ҳастанд  ва  қабл  аз  зуҳури  туркон  дар  ин  ноҳия  зиндагй  мекарданд»⁴.  Вожаи  «точик»  вожаест  бисёр  куҳан,  ки  дар  қарнҳои  пеш  аз  ҳамлаи  аъроб  ба  Хуросон  дар  забони  форсии  паҳлави  вучуд  доштааст.

Точикҳо  ба  рағми  ин, ки  густураи  марзу  буми  онҳо дар  шоҳроҳи  тардиди  халқҳо  ва  табодули  тамаддунҳо  ва  ҳамчунин  дар  гиреҳгоҳи  омезиш  ва  руёрўии  фарҳангҳо  қарор  доштааст,  тавонистанд  ҳуввияти  фарҳангй ва  забониашонро  посдорй  кунанд.  Онҳо  дар  ҳавзаи  илм  ва  адабиёт,  фарҳанг  ва  ҳунар  хадамоти  арзишманд  кардаанд  ва  дар  арсаи  сиёсату  девонсолорй  нақши  муҳиме  бозй  намудаанд.

Точикҳо  мардуми  разму  базманд. Самимият  яке  аз  вижагиҳои қобили таваччўҳи  онҳост.Дар  рўҳу  равони  онҳо  фарҳангпарварй,  дурй  аз  хушунат  чойгир  шудааст. Силоҳи  маънавии  онҳо  хирад,  фарҳанг  ва  ҳунар  аст. Рамзи  пойдори  точикон  дар  дарозои  таърих  устувории   фарҳанги  пурбор ва  адаби  забони  форсист. Точико  дар  шаклгирии  андўхтаҳои  маънавии  ҳавзаи  тамаддунии  мо  саҳм  доранд ва  ба  дунё  донишмандон,  нависандагон  ва  шоирони  барчастаеро  муаррифй  кардаанд.

Чумҳурии  Точикистон  кишварест  дар  Осиёи  Миёна. Ин  кишвар  аз  чануб  бо  Афғонистон,  аз  бохтар  бо  Узбакистон,  аз  шимол  бо  Қирғизистон  ва  аз  ховар  бо  Чин  ҳамсоя  аст.Точикистон  дар  мавзее  қарор  дорад,  ки  дар  гузашта  Роҳи  Абрешим  аз  он  чо  гузар  мекардааст.Паҳноварии  Точикистон 143100 километри  мураббаъ  аст.Точикистон  кишварест  кўҳистонй  бо  иртифое  байни  300 то 7495  болои  сатҳи  дарё  ва  сарзамине  боронхезу  дорои  манобеи  фаровони  об. Чамъияти  Точикистон  бар  асоси  саршумории  соли  2008  беш  аз  ҳафт  миллион  нафар  мебошад.Пойтахти  он-шаҳри  Душанбе. Навъи  ҳукумат-чумҳурй. Забони  расмии  он  форсй  ва  воҳиди  пули  он – сомонист. Таърих  ва  фарҳанги  Точикистон  бо  Эрон  ва  Афғонистон  муштаракии  бисёре  дорад. Нахустин  шоирони  порсизабон  аз  ин  ноҳия  ба  по  хостаанд, ба  вижа  Рўдакй,  ки  падари  щеъри  форсй  маҳсуб  мегардад. Ин  марзу  бум  бузургоне  монанди  Ибни  Сино  ва  Форобй  дар  худ  парвардааст.

Точикистон  аз  фарҳанги  Русия  таъсир  пазируфтааст,  яъне  фарҳанги  ғарб  аз  тариқи  Русия  ба  Точикистон  роҳ  ёфтааст.Дастовардҳои  точикҳо  дар  даврони  Ҳукумати  Шўравй  дар  ҳавзаи  саводомўзй,  ҳунар,  илм  ва  беҳдошт  қобили  ситоиш  аст. Дар  он  даврон  аксарияти  мардуми  точик  хондан  ва  навиштанро  фаро  гирифта,  саводнок  шуданд.Шабакаи  мадрасаҳо  то  рустоҳо  густариш  ёфт. Рушди  ҳунарҳои  мудерн  дар  Точикистон  илҳомбахш  аст  ва  имрўз    Точикистон  соҳиби  солунҳои  театр,  опера  ва  балет,  синамо,  рақс  ва  оркестри  бузурги  симфонй  ва  студияҳои  филмбардорй  мебошад. Точикистон  дорои  Академияи  Улум,  Донишгоҳҳо,  китобхонаҳои  бузург,  музейҳо  ва  бунёдҳои  модии  техникй  мебошад.

Чумҳурии  Точикистон  баъд  аз  фурўпошии  Иттиҳоди  Шўравї  дар  соли  1991  ба  унвони  як  кишвари  мустақил  по  гирифт. Таҳаввулот  дар  Точикистон  бо  тарҳи  масоили  фарҳангй  оғоз  шуд  ва  созмонҳои  тозатаъсис  дар  он  бештар  хислату  бори  фарҳангй  доштанд.

Равшанфикрони  точик  бо  эъломи  фазои  боз («перестройка»)  поени  соли  1988  масъалаи  чойгузин  сохтани  забони  миллй (форсй)  ба  чои  забони  русиро,  ки  таъкиде  буд  барои  ҳуввияти  миллии  онҳо,  матраҳ  карданд,  ки  бо  истиқболи  густардаи  мардум  рў  ба  рў  шуд.Дар  22  июни  соли  1989 «Қонуни  забон» тавассути  Шўрои  Олии  Точикистон (Парламент) ба  тасвиб  расид,  ки  ба  забони  форсй  расмият  дод. 

Точикистон  дар  даҳаи  навад  бинобар  авомили  дохилй  ва  мудохилаи   хоричй дастихуши  бўҳрон  ва  чанги  дохилй  шуд,  аммо  хушбахтона  аҳли  сиёсат  ва  нухбагони  Точикистон  бо  ёрии  чомеаи  чаҳонй  аз  тариқи  гуфтумони  миллй  бар  он  фоиқ  омаданд.Ба  рағми  ҳама  фарозу  нишебҳо низоми  сиёсии  Точикистон  як  низоми  «секулярй» боқй  монд,  ки  дар  он  ҳама  бошандагони  Точикистон  дорои  ҳуқуқи  шаҳрвандй  мебошанд. Ин  низом  аз  як  сў  танзимкунандаи  субот  ва  амнияти  Точикистон  аст  ва  аз  сўи  дигар  роҳро  барои  идомаи  раванди тачаддуд  ва  демократй,  озодии  баён  ва  андеша  боз  мегузорад.

Дар  қалби  шаҳри  Душанбе – пойтахти  Точикистон  мучассамаи  (тандиси)  бузурге  аз  ҳаким  Абулқосими  Фирдавсй-сарояндаи  «Шоҳнома» ва  тандиси  дигаре  аз  Исмоили  Сомонй-подшоҳи  порсизабони  қарни  даҳуми  милодй  ва  бунёдгузори  императории  сомонй  дар  Фарорўд  ва  Хуросонзамин  ба  унвони  намодҳои  фарҳангй  ва  сиёсии  точикҳо  барпост.  Муттасил  ба  он  дар  боғи  зебои  гули  сурх  нақшае  аз  Императории  Сомонй,  ки  аз  каронаҳои  дарёи  Хазар  то  марзи  Чин  густарда  шуда  бар  санги  мармар  тарошида  шудааст,  корест  пурмаъно  ва  зебо.

Дар  рахнаи  миллат  сипаре  буд,  кучо  рафт?

Аз  шохаи  точик  самаре  пухта  афтод,

Эхёгари   Ахмадшахи  Масъуд  кучо  рафт?

Бояд,  ки  Сулаймони  дигар  аз  пасаш  ояд,

Чолут  ба  чо  мондаву  Довуд  кучо  рафт?

Фарёд  зи  точиккушии  ин  фалаки  пир,

Пушту  панахи  марзи  Вароруд  кучо  рафт?

Дар  мотами  ў  як  чигари  сўхта  дорам,

Бўи  чигари  сўхта  ку,  дуд  кучо  рафт?

Азбаски  вучудаш  хама  моил  ба  бако  буд,

Бигзошт  фанорову  ба  даргохи  худо  рафт!