Мақолот

Асрори гори Махшевад اسرار غار مخشیود

Хануз дар солхои чавонй аз муйсафедони чахонгашта ва аз баъзе хамсабакон мешунидам, ки дар нохияи Айнй, наздики Искандаркул дехае хаст Махшевад ном. Ва он чо дар чафви кух андаруни гор бузургворе бо номи Хоча Исхоки Валй карор дорад, ки 1400 сол боз дохили ин гор нишаста ва то хол пайкари у аз «боду борон газанд» наёфтааст.

Баъдан дар китоби «Рузномаи сафари Искандаркул» чунин сатрхоро хондам: «…Ба чое расидем, ки кишлоки Махшеват меноманд…Дар ёнаи кух горе хаст ва ба даруни гор бузургворе хастанд, ки Хоча Исхоки Валй мегуянд. Дар вакти кадим бо кофирончанг карда, аз сари сина тир хурда ва он аз таги шонаи шарифашон баромадааст.Худи бузургвор баъди мачрух шудан ба даруни хамон гор рафта, руйба кибла нишаста шахид шуда мондаанд. Аз миён поёни бузургворро поруи кабутар гур карда, аз миён боло бо пуст ва устухон хушк шуда мондааст…»

(Абдурахмони Мустачир, «Рузномаи сафари Искандаркул”, нашриёти «Ирфон»-1989, сах. 122, сатри 25.)

Сониян, китоби дигаре бо хати форсй ба дастам афтод, ки нависандаи он як нафар аз Талоrи Марзич ва номи китоб «Манокиби Хоча Исхоки Гулободй» буд. Дар он гуфта мешуд, ки Хоча Исхок аслан аз табори араб, аз чумлаи тобеъин ё табаъа тобеъини Хазрати Мухаммади мустафо(с) буда, барои тобеъ кардани мардум ба ислом ба ин мавзеъхо омада. Аммо он вакт мардумони Кухистон оини зардуштиро мепарастиданд ва хама габр буданд.Табиист, ки миёни тагчоиён ва урдуи ислом задухурдхо вокеъ мегардиданд.

Габрони сиёхпуш торафт мавзеъи таргибгарони исломро танг менамуданд.Окибат, кор бо галабаи оташпарастон анчом меёбад. Хоча Исхоки тирхурда бо гурухи хамрохони бокимонда ба гор панох мебаранд. Хизр алайхиссалом ба имдод мешитобад.Бо дуои ин хазрат кух ду пора мешавад.Гурезагон ба рахнаи кух медароянд. Дар даруни гор кабутар лона мегузорад ва тортанак тор метанад. Хоча Исхок ба намоз менишинад. Габре вориди гор мешавад ва аз зарби дасти Хоча Исхок накш бар девори кух мегардад. Габрони бокимонда ру ба гурез мениханд. Хоча Исхок дархоли нишасти дузону чон ба чонофарин таслим менамояд. Ва гуфтаанд, ки то киёмат дар хамин холат хохад буд.

Аз ин боис маро дар дил орзуи ба чашми худ дидани ин мукаддасот ва ин ёдгории таърихи диёр ба Махшевад овард.

Рузи 18 июли соли 2006 баъди бозгашт аз шахри Душанбе ба дехаи Махшевад омадам. Дар ин нисфирузй барои мани аз шахр омада обу хавои Махшевад бисёр форам афтод. Аз оби сарди дарёи чун осмон кабуди Махшевад чуръахо нeшидам.Ногох писараке суи ман омада ба видеокамераи ман мароr зохир кард. Ман ба у гуф там, ки ба зиёрати мазори Хоча Исхок омадаам. У кухи баландеро нишон дод ва гуфт, ки «Ин кухи Аргаб аст ва мазор дар он чост, лекин хар кас наметавонад барояд.»Номи дарёро аз у пурсидам, гуфт, ки «дарёи Эшон” мегуянд. Ман симои ин писарак ва дарёро бо манзараи деха ба навор гирифтам. Сипас, хайрухуш карда вориди деха гардидам. Нихоят, сурог ба сурог нишони шайхи мазорро, ки Муллорачаб ном дошт,дарёфтам. Баъди шиносой аз шайх таърихи мазорро пурсидам.У низ таърихи мазорро хамчунон баён кард, ки ман дар боло гуфта гузаштам. Закоти рох бидодам ва суи мазор кадам бардоштам.Аммо, шайх бо сабабе, ки пояш дард мекардааст, дар сафар бо ман хамрохй накард. Чавонеро фармуд, то ба ман рахнамой кунад.Соати расо 13 00 аз деха берун шудем. Кад-rади дарёи талотумнок ба мавзее расидем, ки он чоро намозгохи Хазрати Хоча мегуфтанд. Он чо фотеха кардем. Баъд ба чое расидем, ки накши кофире он чо хак шуда буд. Суи у, чун ба суи шайтон, аз се то хафт санг партофтем. Баъд бо пайрахаи харгард печутобхурон пайваста боло рафтан гирифтем. Пойхо шалпар ва халк хушк мешуд. Дарё торафт дар поён мемонду обе хам нагирифта будем. Кухталхои бисёре паси сар шуданду гор хануз наменамуд. Аз буттахои кухии ваuнич ташнагиро кадре мешикастем.Чахор соат рох паймудем, ки тахмин 4-5 километр буд.Танхо баъд чавони рахнамо куллаеро нишон доду гуфт: «Хо, масчид менамояд». Аммо ман сараввал чизеро надидам, сониян чашми видеокамераро наздиктар бурдам ва дар болои харсанге тархи масxид намоён шуд. Лекин то он чо холо хеле рох буд. Соате дигар рох паймуда ба масчидгох расидем. Он чо ду ракъат намоз гузоридем, об нушидем, дам гирифтем. Аммо uор дар пушти теппа буд ва наменамуд. Пас охиста ба болои харсангхои кух часпиданро огоз кардем.Нихоят ба кафои кух гузаштем. Он чавон гуфт, ки«Акнун ман дигар он тараф намеравам, худо мададгор, худатон равед, сад кадам онтарафтар ин харсангро капида-капида равед, ресмони овезон аз пеш мебарояд. Ва он шуморо ба гор мебарад. Факат лозим аст, ки пойафзорро кашед ва пои урён харсангро часпед, вагарна мелаuжед.Дар хотиратон бошад,ки хеч гох ба поён нигох накунед.Ман чизе нагуфта, таваккул ба худо карда ба кух часпидам. Бо азоб чое дар сангхои лайс ёфта гох даст, гох пой мустахкам мекардам.Руруи харсанги лагжону хамвор, намерафтам, балки мехазидам. Нихоят, ба он чо, ки ресмон овезон буд,расидам. Ресмоне ба дарозои 5-7 метр дар санге баста овезон буд. Мисли кухнавардон он ресмонро дошта- дошта боло баромадам ва билохира ба дахани гор расидам.Нахустин фикре, ки дар ин лахза маро дар сар расид , он буд, ки худ ба худ гуфтам: «Ба ин варта танхо касе меояд, ки аз чони худ даст шуста бошад».Тасаввур кардам, ки хазору чандсад сол пеш ин шахс бо чи азобхое аз дасти душман гурехта,дар ин чо панох бурдааст.

Видеокамераро ба кор андохтам ва ба дарунтари гор рахсипор шудам. Боди сарду садодоре аз каъри гор ру ба руи ман мевазид. Маълум буд, ки ин гор дар ким-кучои кух сари дигаре дорад. Касе мисли зинапоя тахтасангхоро болои хам чидааст.Дар деворахои гор лонаи калону хасине буд, надонистам аз кабутар буд, ё аз укоб. Ва баногох дар миёнаи гор, андаруни сандалии чубин ташрех (скелет)-и Хазрати ХоЧа ба чашмам афтид. Наздиктар рафтам. часади бузургвор то миён зери пору, ру чониби кибла аз равзанаи хазорсола, ба суи ман, ба суи олами поёни дахани гор менигарист. Аз хамаи мазорхое, ки то ин дам дидан карда будам, ин мазор дар ман таъсири амике гузошт.Лахзае таърихи гузашта пеши назарам чилвагар шуд.Худ ба худ гуфтам, ки чун асоси оламу одам бар болои хеч аст, хазрати инсон чаро дар худ рахм намекунад ва пайваста барои худ зачру ситам ва чангу чидол меофарад.Ва шукр гуфтам парвардигорро, ки аз сари миллати ман абри чангро дур карда, имкон додаст, то чун мане сайри таърихи кишвари худ кунад. Шукр гуфтам озодй ва истиклолиятро.Лахзаи будан бо Хочаи Гор дар ман матонат ва устувориро бедор намуд. Баргаштам ва боз он ресмонро дошта-дошта аз гор поён омадам. Дар поён бори дигар фиттаи видеокамераро гардондам, то бубинам, ки ин навори таърихй сабт шудааст, ё не. Чун бовар хосил шуд, назди он чавон омадам. У нобоварона «Зиёрат кабул шуд, ё не?»-гуён пурсид. Ман наворро ба у нишон додам. Хеле дар хайрат монд. Сухбаткунон аз варта поён шудан гирифтем. Офтоб гуруб мекард ва торикии вахмангезе гирду чонибро фаро мегирифт.Мо акнун ба нишеб бо суръат мешитофтем, то харчи зудтар ба деха расем.Вакти намози хуфтан ба Махшевад расидем. Дах-дувоздах нафар мардуми деха хамрохи шайх Муллорачаб моро истиrбол гирифтанд ва «муборакбод» намуданд.Соате аз таассуроти гирифта бо омeзгорон ва пирони деха сухбат барпо гардид. Шайх Муллорачаб гуфт, ки хафтае пеш низ зиёраткунандагон аз баъзе навохии Узбакистон, аз Сариосиё омада буданд.Миёнашон чавони шаккоке ман чанд мадрасаро хатм кардам, ба ин мазорхо эътикод надорам, гуён лофхо мезад.Ваrте ки хостанд,якчоя ба гор бароянд, хис карданд, ки касе дар миёнашон нест. Маълум гардид, ки махз хамон чавони шаккок дар миёна нопадид аст. Аз зиёрати гор даст кашида ба кофтукови шарикашон пардохтанд. Нихоят уро чанд фарсах поёнтар дар тангнои чарй мурда дарёфтанд. Зиёраташон ба мусибат поён ёфт.Ахли Махшевад, бурсхоро бурида, тобут сохта уро ба Сариосиё фиристоданд.

Чун ин накли дахшатнокро шунидам, ба Шайх гуфтам, ки «Агар пеш аз баромадани мо ба гор ин гапро мегуфтед, эхтимол буд, ки намебаромадем.» Шайх хандиду гуфт: «Шуморо худо бурду овард».Дар ин сухбат аз шайх шунидам, ки касе аз олимони рус дар бораи ин гор «Тайна сидящего человека» гуфтанbй маrолае низ дарч карда будааст. Пеш аз хобидан дидем, ки бо автобус як гурух муйсафедон аз нохияи Турсунзода ба нияти зиёрат омаданд. Шаб хобида сахарии солехон баъди намози бомдод ба суи гор шитофтанд. Соате пас ягон-ягон баргашта омаданд. Гуфтанд, ки рох вазнин ва нобоб будааст. Бо дидани видеонавори мо каноат карданд.Ман ба онхо гуфтам, ки худо агар хохад дар ин бора маколахо менависам ва видеофилм тахия мекунам. Шайх Муллорачаб хохиш намуд, ки«Манокиби Хоча Исхок»-ро барояш бо фиттаи видеофилм ва маколахо фиристонам. Хохиши уро пазируфтам ва бо ахли нишаст хайрухуш намуда, рохи бозгаштро пеш гирифтам.Худованд хамаро ба маrсадхои начибаш бирасонад.Бирахматика ё архамаррохимин.